Kolonoskopia diagnostyczna z pobraniem wycinków

Synonimy: kolonoskopia z biopsją

Spis treści

Czym jest kolonoskopia diagnostyczna z pobraniem wycinków  i co wnosi do diagnostyki?

Kolonoskopia diagnostyczna z pobraniem wycinków to badanie endoskopowe jelita grubego, rozszerzone o pobranie materiału tkankowego (bioptatu) ze światła jelita w celu wykonania dalszych, szczegółowych badań mikroskopowych i immunocytochemicznych, czyli wykrywających w komórkach preparatu cząstki białkowe charakterystyczne dla pewnych schorzeń. Ponieważ obraz makroskopowy, widziany za pomocą endoskopu pozwala na pewne rozpoznanie tylko niektórych chorób jelita grubego, często potrzebna jest dodatkowa analiza materiału pobranego z jelita w celu ustalenia ostatecznej diagnozy.

Kolonoskopia z pobraniem wycinków daje możliwość kompletnego, makro- i mikroskopowego spojrzenia na wszelkie patologie jelita grubego, dzięki czemu jest bardzo użytecznym narzędziem diagnostycznym, którego skuteczność w wykrywaniu chorób dolnego odcinka przewodu pokarmowego znacznie przewyższa inne dostępne metody (tomografia, zdjęcie rentgenowskie jamy brzusznej).

Wskazania do kolonoskopii diagnostycznej z pobraniem wycinków

Liczne, wiodące na świecie towarzystwa naukowe, skupiające specjalistów z zakresu diagnostyki chorób jelita grubego, takie jak American Cancer Society (ACS), World Health Organization (WHO),  US Preventive Services Task Force (USPSTF) oraz  American College of Physicians (ACP) nie ustaliły jednego konsensusu, w którym zawarte są wszystkie wskazania do wykonania kolonoskopii diagnostycznej z pobraniem wycinków. Niemniej jednak wszystkie wymienione organizacje podkreślają szczególną rolę tej procedury w pewnych sytuacjach klinicznych.

Pobranie wycinków w czasie kolonoskopii diagnostycznej powinno być wykonane w przypadku wykrycia zmian, które nie mogą być zdiagnozowane wyłącznie makroskopowo. W praktyce każda zmiana, wykryta w innych badaniach obrazowych jelita grubego, jest wskazaniem do kolonoskopii diagnostycznej, a patologiczny obraz endoskopowy w większości przypadków wymaga weryfikacji histopatologicznej lub immunocytochemicznej

Pacjenci z podejrzeniem nieswoistych zapaleń jelit (Inflammatory Bowel Desease, IBD) powinni mieć wykonaną kolonoskopię w celu ostatecznego rozpoznania choroby i określenia jej dokładnego typu (Choroba Leśnioweskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego i inne, nieswoiste zapalenia jelit). Rozróżnienie typów nieswoistych zapaleń jelit odbywa się na podstawie analizy makroskopowej stref występowania zapalenia w przewodzie pokarmowym oraz ocenie mikroskopowej bioptatu, pobranego z tych stref. Postępowanie takie jest bardzo istotne, gdyż rokowanie, postępowanie terapeutyczne i przebieg choroby różnią się między poszczególnymi rodzajami chorób zapalnych jelit. Poza tym badanie, dzięki dostarczeniu materiału do analizy mikroskopowej, pozwala na ocenę efektów leczenia, oceny progresji choroby lub wykrycie jej transformacji do nowotworu jelita grubego (w tych przypadkach badanie pełni funkcję monitorującą przebieg choroby). Podczas pobierania bioptatu preferowane są zmiany o średnim stopniu nasilenia stanu zapalnego.

Osoby z objawami, wskazującymi na chorobę nowotworową jelita grubego (np. chudnięcie, anemia, naprzemienne zaparcia i biegunki) powinni mieć wykonaną kolonoskopię, a w przypadku znalezienia masy nowotworowej w jelicie grubym należy pobrać jej wycinki (w kilku miejscach). Należy również dokonać dokładnej oceny pozostałych fragmentów jelita grubego w celu wykluczenia obecności złośliwych zmian rozwijających się równocześnie w pozostałych odcinkach jelita (tzw. zmiany synchroniczne).

Przewlekłe biegunki są kolejnym wskazaniem do wykonania kolonoskopii diagnostycznej z pobraniem wycinków. Uporczywe, wodniste i długo trwające biegunki sugerują podejrzenie tzw. limfocytowych lub kolagenowych zapaleń jelit. Obraz makroskopowy jelita grubego w tych schorzeniach jest prawidłowy, jednak biopsja jelita i analiza mikroskopowa wycinków pozwalają na rozpoznanie tych chorób. W powyższej sytuacji klinicznej wykonuje się liczne, punktowe biopsje za pomocą kleszczyków biopsyjnych  w pozornie nie zmienionej chorobowo śluzówce jelita grubego i dokonuje się analizy histopatologicznej pobranych tkanek.

Obecnie testowane są nowe metody kolonoskopii (chromoendoskopia, endoskopia z dużym powiększeniem, narrow band imaging), dzięki którym w przyszłości możliwe będzie pobieranie mniejszej ilości wycinków w sposób bardziej selektywny przy zachowaniu dużej czułości badania.

wybierz miasto, w którym chcesz wykonać badanie
Sprawdź ofertę »

Przygotowanie do kolonoskopii z pobraniem wycinków

Przygotowanie do badania nie różni się zasadniczo od postępowania przedzabiegowego w innych rodzajach kolonoskopii. Przed badaniem pacjent zgłasza się na wizytę informacyjną, podczas której lekarz przeprowadza wywiad  z pacjentem, badanie kliniczne, analizę dokumentacji medycznej, a także udziela informacji na temat przygotowania się do badania i wypisuje recepty na niezbędne leki.

Zalecenia przedzabiegowe obejmują modyfikację diety (ważne jest, aby w dniu badania pozostać na czczo przez minimum 6 godzin przed kolonoskopią), w niektórych przypadkach czasową modyfikację farmakoterapii (dotyczy to głównie leków zmniejszających krzepliwość krwi, które znacznie zwiększają ryzyko krwawienia śródzabiegowego, zwłaszcza przy naruszeniu ciągłości śluzówki podczas pobierania wycinków) oraz oczyszczenie jelita za pomocą przyjmowanego doustnie roztworu środków przeczyszczających. Konieczność pobrania wycinków w czasie kolonoskopii nie wymaga odrębnych przygotowań ze strony pacjenta.

Kto wykonuje badanie kolonoskopowe z pobraniem wycinków?

Zabieg wykonywany jest przez doświadczonego lekarza-endoskopistę. Są to najczęściej specjaliści z dziedziny gastroenterologii  lub chirurgii. Lekarzowi asystuje personel pomocniczy (najczęściej pielęgniarka zabiegowa), a w przypadku konieczności zastosowania znieczulenia jest ono prowadzone przez anestezjologa. Pobrany podczas badania materiał jest oznaczany specjalnym numerem identyfikacyjnym, co uniemożliwia przypadkową zamianę bioptatu na pochodzący od innego pacjenta, a po utrwaleniu przekazywany do oceny  mikroskopowej dokonywanej przez histopatologa.

Jak wygląda znieczulenie do badania?

Pobieranie wycinków podczas kolonoskopii nie wymaga żadnych modyfikacji znieczulenia, podobnie jak w przypadku innych rodzajów kolonoskopii w celu poprawy komfortu badania stosuje się minimalną sedację (czyli podanie  leków uspokajających i przeciwbólowych, np. benzodiazepiny i opioidy), głęboką sedację (podanie silniejszych farmaceutyków) lub znieczulenie ogólne, które jest prowadzone przez anestezjologa. Zazwyczaj pacjenci dobrze tolerują kolonoskopię przy minimalnej sedacji.

Przebieg procedury pobierania wycinków i sprzęt do biopsji

Badanie jest analogiczne do podstawowej kolonoskopii diagnostycznej i wykonywane za pomocą identycznego kolonoskopu. Pobranie wycinków jest możliwe dzięki obecności w endoskopie kanału roboczego, za pomocą którego do światła przewodu pokarmowego można wprowadzać narzędzia służące pobraniu wycinków.

Podstawowym narzędziem, służącym biopsji jelita grubego, są kleszczyki biopsyjne, które po wprowadzeniu za pomocą kanału roboczego do docelowego miejsca są zaciskane i wyciągane wraz z fragmentem błony śluzowej. Metoda ta pozwala na jednorazowe pobranie jednego wycinka (tzw. single bite biopsy). Chętnie stosowaną modyfikacją tej metody jest zastosowanie kleszczyków biopsyjnych z igłą stabilizacyjną, która stabilizuje śluzówkę jelita i umożliwia pobranie  grubszego wycinka w sposób bardziej selektywny (tzw. double bite biopsy).

Gdy konieczne jest pobranie większych wycinków, stosuje się specjalne kleszczyki o większej powierzchni (jumbo forceps), które pobierają 2 do 3 razy więcej tkanki niż standardowe kleszczyki, natomiast urządzenia typu multiple forceps pozwalają na jednoczasowe pobranie co najmniej 4 wycinków, co znacznie skraca czas procedury. Kleszczyki biopsyjne posiadają liczne modyfikacje, które ułatwiają pobieranie wycinków w miejscach o różnej anatomii - narzędzia rotacyjne lub zagięte pod odpowiednim kątem oraz  typu  tzw. "swing-jaw", umożliwiające pobór bioptatu z trudno dostępnych miejsc.

W jaki sposób badane są wycinki?

Histopatolog dokonuje oceny materiału, uzyskanego w czasie kolonoskopii diagnostycznej, kilkoma sposobami. Analiza mikroskopowa komórek wybarwionych i utrwalonych za pomocą specjalnych odczynników pozwala na określenie ich rozmiarów, wielkości jąder komórkowych i stopnia zróżnicowania (czyli dojrzałości komórkowej). Takie badania służą przede wszystkim ocenie pod kątem zmian nowotworowych - liczne, małe i niedojrzałe komórki z dużymi jądrami są charakterystyczne dla nowotworów złośliwych.

Dodatkowo możliwa jest ocena immunocytochemiczna polegająca na reakcji białek komórki (antygenów) ze specjalnie przygotowanym panelem przeciwciał służących wykryciu białek komórkowych charakterystycznych dla pewnych schorzeń (np. receptorów białkowych występujących tylko w komórkach nowotworowych, przeciwciał przeciwjądrowych charakterystycznych dla chorób zapalnych jelit). Wynik analizy bioptatu jest opisywany w protokole histopatologicznym i stanowi podstawę do rozpoznania schorzeń jelita grubego.

Przyszłość biopsji endoskopowych

Interesującą, będącą w fazie badań metodą jest biopsja przy użyciu tzw. microgrippers - przypominających małe, wieloramienne gwiazdy, które są przechowywane w warunkach chłodniczych. Po  endoskopowym wprowadzeniu do przewodu pokarmowego i kontakcie ze śluzówką pod wpływem temperatury ciała urządzenia te zamykają się i odcinają fragment tkanki. Tkanka zostaje bezpiecznie zamknięta we wnętrzu urządzenia i wyciągnięta za pomocą endoskopu. Inną obiecującą metodą jest WATS3D (Wide Area Transepithelial Sample Biopsy with 3-dimensional analysis), w której na podstawie 3-wymiarowego obrazu przewodu pokarmowego selektywnie pobierane są fragmenty tkanek z dużej powierzchni śluzówki (w porównaniu z zasięgiem kleszczyków biopsyjnych), co redukuje ryzyko tzw. ślepej biopsji, czyli pobrania prawidłowego wycinka śluzówki u pacjentów z istniejącymi zmianami chorobowymi w przewodzie pokarmowym.

Wspomniane metody są ciekawymi sposobami selektywnego pobierania tkanek z różnych odcinków przewodu pokarmowego, a w połączeniu z nowoczesną techniką endoskopową w przyszłości z pewnością będą użytecznymi narzędziami diagnostycznymi.

Najczęściej zadawane pytania na temat kolonoskopii diagnostycznej z pobraniem wycinków

Czy pobieranie wycinków w czasie kolonoskopii diagnostycznej jest bolesne?

Dolegliwości podczas kolonoskopii z pobraniem wycinków są takie same, jak podczas każdej innej procedury kolonoskopowej: zazwyczaj  jest to odczuwalny dyskomfort, wzdęcia lub niewielki ból. Śluzówka jelita grubego nie posiada unerwienia czuciowego, w związku z czym wszelkie zabiegi, naruszające jej ciągłość, w tym pobranie wycinków, są bezbolesne i nie wymagają stosowania dodatkowych metod znieczulenia.

Ile kosztuje kolonoskopia diagnostyczna z pobraniem wycinków, wykonywana prywatnie?

Ceny kolonoskopii diagnostycznej z pobraniem wycinków różnią się w Polsce i na świecie. Przykładowy koszt badania, wykonanego  z zastosowaniem sedacji, to 370 zł plus cena badania histopatologicznego: pojedyncza zmiana 80 zł, dwie zmiany 140 zł plus 80 zł za każdą kolejną zmianę (Europejskie Centrum Medyczne w Warszawie). Cena badania z zastosowaniem sedacji w Białymstoku to 220 zł plus 60 zł za badanie histopatologiczne jednego wycinka (Centrum Medyczne Damiana). Badanie w w znieczuleniu ogólnym z analizą histopatologiczną jednego wycinka to 900 zł (Centrum Medycyny Małoinwazyjnej Endoskopia w Warszawie).

Dla porównania, średnia cena badania kolonoskopowego w USA to 1 155 dolarów (ponad 4 700 zł) plus 112 dolarów (459 zł) za badanie histopatologiczne każdego preparatu. W krajach Zachodniej Europy badanie jest również znacznie droższe niż w Polsce, co skutkuje dużym zainteresowaniem obcokrajowców diagnostyką endoskopową w Polsce - cena badania, podróży i pobytu w Polsce jest znacząco niższa niż w większości państw Zachodu, przy czym jest ono wykonywane w identyczny sposób, z zachowaniem ogólnoświatowych standardów.

W jakich sytuacjach powinienem badanie kolonoskopowe z pobraniem wycinków?

Jeżeli pacjent w ramach poszukiwania przyczyn swoich dolegliwości wykonał inne badania obrazowe jamy brzusznej, to stwierdzone w nich nieprawidłowości jelita grubego powinny być zweryfikowane z pomocą endoskopii. W przypadku uwidocznienia zmian w świetle jelita grubego za pomocą endoskopu (innych niż polipy - te usuwa się w całości) należy wykonać biopsję w celu oceny mikroskopowej charakteru zmiany i postawienia ostatecznego rozpoznania choroby.

Dzięki kolonoskopii diagnostycznej z pobraniem wycinków pacjenci z przewlekłymi biegunkami, krwisto-śluzowym stolcem lub objawami, wskazującymi na chorobę nowotworową jelita grubego (wąskie stolce, naprzemienne zaparcia i biegunki oraz wyniszczenie i niedokrwistość) w przypadku wykrycia zmian w innych badaniach obrazowych jamy brzusznej, mogą mieć postawione ostateczne rozpoznanie i wdrożone odpowiednie leczenie.

Jakie są przeciwwskazania kolonoskopii z pobraniem wycinków?

Badanie jest przeciwwskazane bezwzględnie u pacjentów z podejrzeniem perforacji (przedziurawienia) przewodu pokarmowego, z piorunującym (bardzo gwałtownie przebiegającym) zapaleniem okrężnicy  i w przypadku wystąpienia tzw. toksycznego rozdęcia okrężnicy (Megacolon toxicum), będącego powikłaniem wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. Jest to grupa pacjentów praktycznie niespotykana na planowych, ambulatoryjnych wizytach lekarskich, ich stan jest ciężki i trafiają do szpitali w trybie nagłym.

Pacjenci, planujący zabieg kolonoskopii, powinni raczej zwrócić uwagę na przeciwwskazania względne, czyli takie, które w przypadku istotnych wskazań do badania i po uwzględnieniu ryzyka oraz potencjalnych korzyści kolonoskopii diagnostycznej z pobraniem wycinków mogą mieć ten zabieg wykonany. W grupie pacjentów z przeciwwskazaniami względnymi znajdują się kobiety w ciąży, pacjenci po niedawno przebytym zawale serca, z zaostrzeniem choroby wieńcowej oraz z niedawno przebytą zatorowością płucną, a także osoby z dużym tętniakiem aorty, zapaleniem uchyłków esicy oraz po niedawno wykonanych zabiegach operacyjnych na jelicie grubym.

Czy warto podczas badania kolonoskopowego pobierać wycinki?

Pobranie wycinków stwarza dodatkowe możliwości diagnostyczne chorób jelita grubego. Układ optyczny kolonoskopu posiada tylko kilkukrotne powiększenie i pozwala na uwidocznienie zmian makroskopowych. Obraz kolonoskopowy nie jest  zatem wystarczający do rozpoznania wielu chorób jelita grubego, przebiegających ze zmianami strukturalnymi na poziomie tkankowym i komórkowym - decydujące w takich sytuacjach jest badanie histopatologiczne pobranych wycinków. Ma to olbrzymie znaczenie w diagnostyce, ocenie progresji i monitorowania leczenia m.in. nieswoistych zapaleń jelit i nowotworów jelita grubego.

Ponadto istnieją schorzenia, w których występują dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego przy braku widocznych w endoskopii zmian, a badanie histopatologiczne wycinków wykazuje obecność mikroskopowych patologii jelita grubego - ma to miejsce np. w limfocytarnym i kolagenowym zapaleniu jelit, gdzie występują uporczywe wodniste biegunki przy braku zmian jelita grubego w kolonoskopii i obecności nacieku zapalnego w badaniu mikroskopowym wycinków śluzówki.

Czy pobieranie wycinków stwarza dodatkowe ryzyko wystąpienia powikłań?

Badanie kolonoskopowe jest bezpieczną procedurą, na co dowód stanowi jego częste wykonywanie (w Stanach Zjednoczonych około 5 milionów badań kolonoskopowych ogółem w ciągu roku). Powikłania  nie występują często: najczęściej powstają w wyniku złego przygotowania pacjenta lub gdy istnieje konieczność wykonania kolonoskopii w trybie pilnym (co siłą rzeczy uniemożliwia dobre przygotowanie). Częstość występowania pewnych powikłań podczas kolonoskopii z pobraniem wycinków w porównaniu z kolonoskopią diagnostyczną jest nieco wyższa i wynosi odpowiednio: krwawienie 0,1% (poniżej 0,1% dla kolonoskopii diagnostycznej), perforacja jelita 0,2%-0,3% (0,1% dla kolonoskopii diagnostycznej), natomiast wzdęcia i bóle brzucha występują z podobną częstotliwością.

Czy znieczulenie do zabiegu jest niezbędne?

Lekarze, wykonujący badanie kolonoskopowe, preferują zastosowanie premedykacji farmakologicznej ze względu na poprawę komfortu kolonoskopii, za czym idzie lepsza współpraca pacjentów w czasie wykonywania procedury. Na świecie tylko około 1% badań endoskopowych jest wykonywanych bez żadnej formy sedacji pacjenta - gdy życzą sobie tego ze względu na dodatkowy koszt znieczulenia lub gdy istnieją pewne medyczne przeciwwskazania do stosowania leków, wykorzystywanych do redukcji dyskomfortu towarzyszącego zabiegowi.

Pacjenci reagujący w sposób emocjonalny, u których występuje lęk lub chorzy, u których uprzednio wykonywane badania kolonoskopowe były źle tolerowane, nie powinni poddawać się próbie wykonania kolonoskopii  bez użycia żadnej formy znieczulenia.

Kiedy otrzymam wynik badania histopatologicznego?

Pobrane wycinki wymagają specjalnej obróbki, a następnie są z nich przygotowywane preparaty mikroskopowe. Te z kolei wymagają dokładnej analizy, która jest wykonywana w laboratorium histopatologicznym. Cała procedura sprawia, że wynik dostępny jest zazwyczaj po 3-4 dniach od badania kolonoskopowego.

Co dalej w przypadku wykrycia nieprawidłowości podczas badania?

Wynik kolonoskopii i badania histopatologicznego umożliwia pewne rozpoznanie wielu chorób jelita grubego, na podstawie czego wdrożone zostaje odpowiednie postępowanie terapeutyczne. Rozpoznanie chorób zapalnych wiąże się z włączeniem odpowiedniej farmakoterapii i okresową oceną endoskopową postępu choroby bądź efektów leczenia.

Wykrycie raka jelita grubego wymaga pogłębienia diagnostyki o obecność przerzutów w innych narządach i rozpoczęcie leczenia - operacyjnego, radiochemioterapii neoadjuwantowej (czyli leczenia prowadzącego do zmniejszenia masy guza pierwotnie nieoperacyjnego, aby mógł on zostać następnie usunięta chirurgicznie) lub leczenia paliatywnego, czyli łagodzącego uciążliwe dolegliwości w przypadku zmian nie rokujących na wyleczenie. Stwierdzenie innych schorzeń jelita grubego umożliwia włączenie swoistego dla nich postępowania terapeutycznego.

Jak pacjenci czują się po badaniu kolonoskopowym?

Ze względu na zastosowanie w premedykacji przedzabiegowej środków, wpływających hamująco na ośrodkowy układ nerwowy, pacjenci przez kilka godzin po kolonoskopii mogą mieć obniżoną sprawność psychomotoryczną. Ponadto przez pewien czas mogą występować wzdęcia oraz ból brzucha (jest to związane z wtłaczaniem powietrza i rozciągnięciem jelita grubego podczas zabiegu). Przez kilka dni mogą również występować niewielkie krwawienia podczas oddawania stolca lub plamienia (ślad krwi na papierze toaletowym lub bieliźnie). Jeżeli jednak po badaniu pojawi się silny, ostry ból brzucha, zatrzymanie gazów bądź bardziej obfite krwawienie (około 100 ml krwi) należy niezwłocznie udać się do szpitala w celu diagnostyki i leczenia powikłań kolonoskopii. Sytuacje takie zdarzają się na szczęście bardzo rzadko.

Po jakim czasie mogę powrócić do codziennych zajęć po kolonoskopii?

Sedacja zupełnie przestaje działać dopiero po kilku godzinach od jej podania, dlatego nie należy samodzielnie wracać do domu bezpośrednio po kolonoskopii z pobraniem wycinków - warto zatem wcześniej zadbać o pomoc drugiej osoby. Odpoczynek do końca dnia w zupełności wystarcza, aby następnego dnia w pełni powrócić do swoich codziennych zajęć. Bezpośrednio po badaniu należy stosować dietę lekkostrawną i stopniowo kolejne spożywane codziennie produkty.

Źródła: Interna Szczeklika p. red. Piotra Gajewskiego, wyd. Medycyna Praktyczna, 2013; Chirurgia pod redakcją Wojciecha Noszczyka PZWL 2005; Update on endoscopic tissue sample devices, 2006; American Society for Gastrointestinal Endoscopy. ASGE guidelines for clinical application: the role of colonoscopy in the management of patients with colonic polyps neoplasia. Gastrointestinal Endoscopy 1999; Bernstein DE, Barkin JS, Reiner DK, et al. Standard biopsy forceps versus large-capacity forceps with and without needle. Gastrointestinal Endoscopy 1995; Yang R, Naritoku W, Laine L. Prospective, randomized comparison ofdisposable and reusable biopsy forceps in gastrointestinal endoscopy. Gastrointestinal Endoscopy 1994; American Society for Gastrointestinal Endoscopy guide to help with patient questions about colonoscopy payments; www.medicalexpo.com; www.medgadget.com; www.medscape.com; www.gastro.org;  www.gastrohep.com

Zdjęcia

Dołącz do nas:

Opublikowane na stronach internetowych Tourmedica.pl Sp. z o.o. materiały, informacje oraz ceny nie stanowią oferty handlowej w rozumieniu przepisów Kodeksu Cywilnego. Korzystanie z serwisu jest równoznaczne z akceptacją regulaminu i polityki prywatności .

Copyright © 2012-2017 Tourmedica.pl Sp. z o.o.

Materiały zamieszczone w serwisie Tourmedica.pl nie są substytutem dla profesjonalnych porad medycznych, diagnozowania lub leczenia. Użytkownik serwisu pod żadnym pozorem nie może lekceważyć porady lekarza lub opóźnić poszukiwania porady medycznej z powodu informacji, jakie przeczytał w serwisie. Tourmedica.pl nie poleca ani nie popiera żadnych konkretnych badań, lekarzy, procedur, opinii lub innych informacji zawartych w serwisie, poleganie na informacjach zawartych na stronie Tourmedica.pl odbywa się wyłącznie na własne ryzyko Użytkownika.

Copyright © 2012-2017 Tourmedica.pl Sp. z o.o.