Kolonoskopia diagnostyczna

Synonimy: badanie kolonoskopowe diagnostyczne

Spis treści

Na czym polega kolonoskopia diagnostyczna?

Kolonoskopia diagnostyczna to badanie końcowego odcinka przewodu pokarmowego (odbytnicy, esicy, okrężnicy i kątnicy) za pomocą endoskopu. W razie potrzeby badanie może być rozszerzone o zobrazowanie końcowego odcinka jelita cienkiego, zlokalizowanego przed zastawką krętniczo-kątniczą, stanowiącą anatomiczną granicę między jelitem cienkim i grubym. Podczas badania endoskop wprowadzany jest przez odbyt pacjenta i delikatnie przesuwany do przodu, co w połączeniu ze zwrotami końcówki urządzenia zawierającej kamerę i diodę LED, umożliwia zobrazowanie wewnętrznej warstwy jelit, czyli błony śluzowej, a także wykrycie ewentualnie występujących patologii jelita grubego.

Wskazania do kolonoskopii diagnostycznej

Kolonoskopia diagnostyczna pozwala na dokładną diagnostykę wielu stanów patologicznych, dotyczących układu pokarmowego, a w przypadku prawidłowego obrazu jelita grubego wyklucza z dużym prawdopodobieństwem niebezpieczne przyczyny dolegliwości, opisywanych przez pacjentów.

Jeżeli pacjent w ramach diagnostyki przyczyn dolegliwości ze strony układu trawiennego miał wykonane inne badania obrazowe, np. zdjęcie RTG jamy brzusznej z doodbytniczym wlewem papki barytowej lub tomografię komputerową z rekonstrukcją 3-wymiarową (tzw. kolonoskopia wirtualna),  to wszelkie nieprawidłowości, zdiagnozowane w tych badaniach, powinny być zweryfikowane za pomocą kolonoskopii, gdyż jest ona metodą, obrazującą światło jelita w czasie rzeczywistym i dostarcza bezpośrednich dowodów na obecność  wizualnych zmian jego struktury.

Kolonoskopia diagnostyczna jest także wskazana do przeprowadzania badań populacyjnych w kierunku raka jelita grubego (screening populacyjny).  Zdrowe osoby powyżej 50. roku życia powinny wykonywać te badanie raz na 10 lat, w grupach zwiększonego ryzyka zachorowania na ten nowotwór badanie powinno być wykonywane częściej (nawet co 1-2 lata), a screening należy rozpocząć w młodszym wieku (od 35. r. ż., a nawet wcześniej). Częstość i wiek rozpoczęcia badań w ramach wczesnej profilaktyki wtórnej tego schorzenia zależy od rodzaju czynników ryzyka rozwoju raka jelita grubego, którymi obciążony jest dany pacjent. Innym wskazaniem do kolonoskopii diagnostycznej są uporczywe biegunki o niejasnej etiologii. W części przypadków badanie pozwala rozpoznać  ich przyczynę  ze względu na charakterystyczny obraz endoskopowy.

Pacjenci, u których w przeszłości wykryto i leczono raka jelita grubego, usunięto polipy, lub chorujący na choroby zapalne jelit (np. choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego) powinni mieć okresowo wykonywaną kolonoskopię w celu wykluczenia progresji choroby. Kolonoskopia diagnostyczna w tym przypadku pełni funkcję monitorującą efekty leczenia.

W każdym przypadku znalezienia nieprawidłowości w badaniu kolonoskopowym (np. polipy, owrzodzenia, zmiany zapalne) lekarz zaproponuje rozszerzenie zakresu badania o pobranie wycinków błony śluzowej do badań histopatologicznych oraz usunięcie polipów. Jest to tzw. konwersja kolonoskopii diagnostycznej do zabiegu z pobraniem wycinków lub usunięciem polipów.

wybierz miasto, w którym chcesz wykonać badanie
Sprawdź ofertę »

Jakie są zalety kolonoskopii diagnostycznej?

Na podstawie obrazu, uzyskiwanego dzięki kolonoskopii diagnostycznej, niejednokrotnie możliwa jest ostateczna diagnoza przyczyny dolegliwości, dotyczących przewodu pokarmowego lub uzyskanie dodatkowych informacji, które razem z innymi istotnymi klinicznie danymi, np. informacjami na temat dolegliwości, uzyskanymi od pacjenta, ogólnym badaniem przedmiotowym oraz wynikami badań laboratoryjnych, doprowadzają do ostatecznego rozpoznania schorzenia układu pokarmowego. Kolonoskopia diagnostyczna pozwala na rozpoznanie i rozpoczęcie skutecznego leczenia przyczyn takich dolegliwości jak uporczywe biegunki, zaparcia, wzdęcia oraz umożliwia wykluczenie z bardzo dużym prawdopodobieństwem  raka jelita grubego.

Przygotowanie do kolonoskopii diagnostycznej

Przygotowanie do kolonoskopii diagnostycznej wymaga wizyty informacyjnej u lekarza przeprowadzającego badanie na około tydzień przed planowaną procedurą kolonoskopii. Po  rozmowie z pacjentem, dokładnym jego zbadaniu, analizie dotychczasowych wyników badań i ewentualnym zleceniu potrzebnych, a niewykonanych dotychczas badań, lekarz dokona kwalifikacji chorego do badania kolonoskopowego, udzieli niezbędnych informacji dotyczących przygotowania oraz wypisze receptę na leki, które należy przyjmować przed badaniem.

Ważnym punktem zaleceń lekarskich jest odpowiednia modyfikacja diety. Przez cały tydzień należy unikać produktów, których resztki mogą długo zalegać w przewodzie pokarmowym (np. pestki owoców). Na dobę przed zabiegiem należy zastosować dietę półpłynną - zmiksowane posiłki, przeciery, zupy itp., a w dniu badania pacjent musi być na czczo, może jednak pić wodę i herbatę w dowolnej ilości, nie wolno natomiast przyjmować płynów o intensywnej barwie (np. soków owocowych), gdyż wpływa to na jakość obrazu, uzyskiwanego podczas badania.

Kolejnym ważnym elementem postępowania przed badaniem jest modyfikacja dotychczasowej farmakoterapii pacjenta w przypadku przyjmowania leków przeciwpłytkowych (aspiryna) i przeciwkrzepliwych (antykoagulanty). Leki te przyjmują pacjenci z chorobą wieńcową, migotaniem przedsionków, zakrzepicą i w stanach nadpłytkowości. Wspomniane substancje zwiększają ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego w czasie kolonoskopii, w związku z czym może okazać się niezbędna czasowa modyfikacja leczenia wspomnianych schorzeń. Ponadto pacjenci z grupy zwiększonego ryzyka infekcyjnego zapalenia wsierdzia powinni zastosować profilaktykę antybiotykową przed zabiegiem, a osoby przyjmujące doustne  preparaty żelaza - odstawić ten lek na około 7 dni przed planowanym badaniem.

Dodatkowo lekarz zaleca odpowiednie środki przeczyszczające i udziela instrukcji ich zastosowania. W celu oczyszczenia jelita grubego przed badaniem niezbędne jest wypicie dużych objętości roztworu środka przeczyszczającego w dniu poprzedzającym kolonoskopię, w związku z czym należy zapewnić sobie stały i dobry dostęp do ubikacji.

Pacjent otrzymuje od lekarza receptę na wszystkie niezbędne leki oraz instrukcję dotyczącą ich przyjmowania. W niektórych sytuacjach klinicznych przygotowanie może odbiegać od podanego schematu, dlatego ważna jest indywidualna informacja dostosowana do stanu każdego pacjenta.

Kto wykonuje badanie?

Zabieg wykonywany jest przez doświadczonego lekarza-endoskopistę. Są to najczęściej specjaliści z dziedziny gastroenterologii  lub chirurgii. Lekarzowi asystuje personel pomocniczy (najczęściej pielęgniarka zabiegowa), a w przypadku konieczności zastosowania znieczulenia ogólnego jest ono prowadzone przez anestezjologa.

Różnice między kolonoskopią diagnostyczną a terapeutyczną

Badanie endoskopowe  dolnego odcinka przewodu pokarmowego, poza pełnieniem funkcji diagnostycznej, stwarza również możliwość wykonania licznych procedur terapeutycznych, a także pobieranie wycinków błony śluzowej do badań histopatologicznych (pod mikroskopem). Wobec licznych możliwości zastosowania endoskopu możemy wyodrębnić:

  • kolonoskopię diagnostyczną,
  • kolonoskopię diagnostyczną z pobraniem wycinków,
  • kolonoskopię terapeutyczną.

Jeżeli w czasie kolonoskopii zostanie uwidocznione światło jelita grubego bez pobierania wycinków błony śluzowej lub wykonywania zabiegów leczniczych, mówimy o kolonoskopii diagnostycznej. Umożliwia ona rozpoznanie schorzeń, których obraz endoskopowy jest charakterystyczny, np. rzekomobłoniaste zapalenie jelit, a także wyklucza obecność takich chorób jak autoimmunologiczne zapalenia jelit i nowotwory, gdy prawidłowy obraz endoskopowy  jelita grubego współistnieje ze zgłaszanymi przez pacjenta dolegliwościami sugerującymi poważne schorzenie przewodu pokarmowego - wykluczenie organicznego podłoża symptomów chorobowych zmienia sposób postępowania terapeutycznego. Ten typ kolonoskopii wiąże się z mniejszym ryzykiem krwawień z przewodu pokarmowego i perforacji (przedziurawienia ściany jelita) w porównaniu z kolonoskopią terapeutyczną.

Rodzajem kolonoskopii diagnostycznej jest kolonoskopia z pobraniem wycinków - w czasie tego badania, w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości błony śluzowej jelita grubego, pobierane są jej wycinki do badań histopatologicznych. W tym celu przez kanał roboczy endoskopu wprowadza się kleszczyki biopsyjne. Badanie  poza zobrazowaniem światła jelita grubego dostarcza materiału do badań mikroskopowych i cytochemicznych, za pomocą których można zdiagnozować m. in. nowotwory jelita grubego i  nieswoiste choroby zapalne. 

Stwierdzone w czasie badania polipy mogą być usunięte za pomocą specjalnych narzędzi endoskopowych, wprowadzanych podobnie jak kleszczyki biopsyjne przez kanał roboczy endoskopu. Mówimy wtedy o konwersji kolonoskopii diagnostycznej do kolonoskopii terapeutycznej. Zaliczamy do niej również inne terapeutyczne procedury endoskopowe (tamowanie krwawień, poszerzanie zwężeń, usuwanie ciał obcych). Zabiegi terapeutyczne nieznacznie zwiększają ryzyko wystąpienia krwawienia z przewodu pokarmowego i perforacji jelita podczas badania.

Jakie znieczulenie stosuje się do zabiegu?

W celu zniesienia dolegliwości, towarzyszących kolonoskopii, stosowane są dożylnie leki przeciwbólowe (np. opioidy) i uspokajające, czyli sedatywne, np. benzodiazepiny - jest to tzw. minimalna sedacja. W przypadku silnych dolegliwości lub lęku przed badaniem, istnieje możliwość zastosowania tzw. głębokiej sedacji lub znieczulenia ogólnego, prowadzonego przez anestezjologa.

Jak wygląda kolonoskopia diagnostyczna?

Badanie przeprowadzane jest przez lekarza-endoskopistę w gabinecie endoskopowym w obecności personelu pomocniczego i ewentualnie anestezjologa. Pacjent leży na lewym boku w specjalnej bieliźnie jednorazowego użytku, posiadającej otwór, służący wprowadzeniu endoskopu. Po upewnieniu się, że leki przeciwbólowe i sedatywne działają oraz zbadaniu pacjenta per rectum (badanie palpacyjne odbytnicy), delikatnie wprowadza się końcówkę endoskopu z nałożonym na nią żelem, zawierającym środek znieczulający, przez odbyt pacjenta.

Endoskop jest stopniowo przesuwany przez światło jelita grubego. Aby przesuwanie endoskopu było łatwiejsze, do wnętrza jelita wprowadzane jest powietrze (tzw. insuflacja). Przechodząc przez kolejne odcinki, endoskopista dokonuje zwrotów końcówki endoskopu w celu zobrazowania całego obwodu światła jelita grubego oraz położonego bezpośrednio przed zastawką krętniczo-kątniczą odcinka jelita cienkiego (wspomniana zastawka stanowi granicę między jelitem cienkim i grubym). Badanie trwa około 30 min, a po ustąpieniu działania leków i krótkiej obserwacji pozabiegowej, jeżeli nie występują żadne niepokojące objawy, pacjent może wrócić do domu.

Najczęściej zadawane pytania na temat kolonoskopii diagnostycznej

Czy kolonoskopia  diagnostyczna jest bolesna?

Odczucia  opisywane w czasie badania przez pacjentów w dużej mierze zależą od indywidualnej reakcji organizmu. W czasie badania może pojawić się dyskomfort, wynikający z obecności endoskopu w świetle jelita grubego, czasem badaniu towarzyszy ból, który w dużej mierze zależy od napięcia emocjonalnego, uniemożliwiającego rozluźnienie się.

Dodatkowy dyskomfort mogą stanowić wzdęcia, spowodowane insuflacją gazu do jelita grubego w czasie badania. Dolegliwości te są redukowane za pomocą środków przeciwbólowych, uspokajających oraz znoszących wzdęcia. Jeżeli wykonanie badania przy zachowaniu pełnej świadomości jest dla pacjenta nieakceptowalne, istnieje możliwość przeprowadzenia kolonoskopii w krótkotrwałym znieczuleniu ogólnym wykonywanym przez anestezjologa.

Ile kosztuje kolonoskopia diagnostyczna w Polsce i na świecie?

Cena kolonoskopii diagnostycznej, wykonywanej prywatnie w Polsce, różni się w poszczególnych pracowniach endoskopowych. Na całkowity koszt badania ma także wpływ rodzaj zastosowanej sedacji, ewentualnie znieczulenia ogólnego. Przykładowo w Białymstoku (Centrum Medyczne Humana Medica Omeda) badanie kosztuje 250 zł + koszt znieczulenia (od 50 zł do 200 zł), natomiast w Poznaniu (Med Polonia) cena badania w znieczuleniu ogólnym wynosi 750 zł.

Stany Zjednoczone są państwem, gdzie badanie kolonoskopowe jest najdroższe. W Nowym Yorku i New Jersey, według danych NY Times, badanie kolonoskopowe kosztuje średnio 1 185 dolarów, a jego cena sięga nawet 4 090 dolarów. Średnia cena badania w 2013 roku, według danych portalu medicinesocialjustice.com, w USA to 1 155 dolarów, w Szwajcarii 617 franków szwajcarskich, a w Wielkiej Brytanii (wg privatehealth.co.uk) - 1 848 funtów.

W związku z dużą różnicą cen badania coraz więcej pacjentów z państw zachodnich decyduje się na turystykę medyczną m.in. do Polski, gdzie identyczne badanie, oparte na tych samych, ogólnoświatowych standardach medycznych, jest o wiele tańsze, nawet po uwzględnieniu kosztów podróży i pobytu w obcym państwie.

Czy mogę poddać się badaniu bez  żadnego znieczulenia?

Część pacjentów ze względów ekonomicznych lub w obawie przed niepożądanymi działaniami ubocznymi środków znieczulających, pyta o możliwość rezygnacji z sedacji do zabiegu. Badanie bez premedykacji farmakologicznej jest możliwe do wykonania, jednak dolegliwości w czasie kolonoskopii mogą być bardziej uciążliwe. Zastosowanie minimalnej sedacji  nie podnosi istotnie całkowitego kosztu badania, a znacznie poprawia jego komfort. Działania uboczne leków (np. pogorszenie sprawności psychomotorycznej) są niewielkie i po kilku godzinach ustępują.

Specjaliści endoskopii nie preferują kolonoskopii bez żadnej sedacji ze względu na istotny wpływ na pogorszenie komfortu badania, a tym samym  gorszą współpracę pacjenta z lekarzem. W Stanach Zjednoczonych jedynie 1% wszystkich kolonoskopii jest wykonywanych bez żadnej premedykacji farmakologicznej.

Czy badanie jest refundowane przez NFZ?

Kolonoskopia diagnostyczna w przypadku istnienia medycznych wskazań do jej wykonania jest refundowana przez NFZ,  często może być wykonana nieodpłatnie dla pacjenta nawet w prywatnych gabinetach posiadających umowę z  Narodowym Funduszem Zdrowia na świadczenie tej procedury.

Dlaczego  dobre przygotowanie do kolonoskopii jest ważne?

Przygotowanie jelita grubego do badania polega na dokładnym jego oczyszczeniu za pomocą środków przeczyszczających w celu poprawy bezpieczeństwa i jakości badania. Dokładnie oczyszczona z mas kałowych śluzówka jelita grubego jest dobrze widoczna za pomocą endoskopu, co zwiększa wartość diagnostyczną badania. W przypadku niedokładnego oczyszczenia jelita grubego, zalegające w nim resztki mogą maskować zmiany śluzówkowe, takie jak ogniska zapalenia, drobne polipy. Lekarz wykonujący badanie nie ma pewności co do dokładności badania i  może zalecić wykonanie kolejnej kolonoskopii np. za rok, co znacznie podnosi koszty diagnostyki endoskopowej.

W przypadkach bardzo niestarannego przygotowania lub jego braku, lekarz może przerwać badanie i zalecić ponowne jego wykonanie po oczyszczeniu jelita. Ma to miejsce w skrajnych przypadkach, gdzie badanie nieprzygotowanego jelita grubego nie przyczyniłoby się do pogłębienia diagnostyki.

Jak mogę zwiększyć szansę na  dobre przygotowanie jelita grubego do kolonoskopii?

Wysłuchanie i zrozumienie instrukcji, służących przygotowaniu się do zabiegu, ma w tej kwestii kluczowe znaczenie. Wszelkie wątpliwości, dotyczące postępowania przedzabiegowego, powinny zostać zgłoszone lekarzowi i ponownie przedyskutowane. Kolejnym krokiem jest rzetelne przestrzeganie wspomnianych zaleceń, co w dużej mierze zależy od motywacji pacjenta. Warto sobie uświadomić, że wypicie kilku litrów płynu przeczyszczającego o niekoniecznie najlepszych walorach smakowych i poświęcenie jednej  nocy przesiedzianej w toalecie, pozwoli na wykonanie badania, które może rozpoznać przyczynę naszych dolegliwości lub wykluczyć niebezpieczną chorobę jaką jest rak jelita grubego i na 10 kolejnych lat zapewnić komfort psychiczny (z taką częstością należy wykonywać kolonoskopię w celu uniknięcia rozpoznania raka jelita grubego dopiero w zaawansowanym, trudnym do leczenia stadium).

Warto również ustalić, w jakich godzinach będzie wykonana kolonoskopia. Jeżeli badanie jest zaplanowane rano, środek przeczyszczający należy wypić wieczorem w dniu poprzedzającym. W przypadku badań, wykonywanych po południu, połowę płynu należy przyjąć wieczorem w dniu poprzedzającym, a połowę rano (najpóźniej 6 godzin przed badaniem). Jest to tzw. split-dosing (dawkowanie podzielone), którego lepsze efekty oczyszczania jelita zostały potwierdzone wieloma badaniami klinicznymi.

Jaka jest różnica między kolonoskopią diagnostyczną a screeningową?

Z technicznego punktu widzenia oba zabiegi wyglądają identycznie, różnica dotyczy grupy pacjentów, u których jest wykonywane badanie. U pacjentów z objawami ze strony przewodu pokarmowego (zaparcia, biegunki, krwawienia i inne) wykonuje się kolonoskopię diagnostyczną w celu wykrycia przyczyn tych symptomów chorobowych. Kolonoskopia screeningowa wykonywana jest natomiast u pacjentów bezobjawowych w ramach wczesnej diagnostyki raka jelita grubego. U takich pacjentów celem badania jest wykluczenie obecności nowotworu, a nie poszukiwanie przyczyn dolegliwości.

Czy doświadczenie lekarza wykonującego zabieg ma znaczenie dla wartości diagnostycznej badania?

Kolonoskopia jest procedurą, której jakość i bezpieczeństwo zależy w dużej mierze od umiejętności i doświadczenia endoskopisty. Szkolenia przygotowujące do wykonywania przez lekarzy tego badania są skonstruowane w taki sposób, aby szkolący się lekarz wykonał pod nadzorem przełożonego (doświadczonego endoskopisty, który w każdej chwili może przejąć endoskop i dokończyć badanie) określoną ilość kolonoskopii, która zapewnia  możliwość bezpiecznego i skutecznego wykonywania ich samodzielnie.

Niemniej jednak indywidualne predyspozycje operatorów i  zdobywane w miarę wykonywania kolejnych kolonoskopii doświadczenie są czynnikami wpływającymi na jakość diagnostyczną badania.

Jak mogę się upewnić, że lekarz wykonujący badanie przeprowadzi je w sposób prawidłowy i bezpieczny?

Wybierając gabinet, w którym chcemy mieć wykonane badanie, nie należy sugerować się wyłącznie ceną badania. Warto również zasięgnąć opinii na temat ośrodka i lekarzy wykonujących badanie. Nie należy jednak polegać wyłącznie na opiniach, zawartych na portalach internetowych, oceniających lekarzy - informacje tam zawarte nie zawsze są rzetelne i napisane przez prawdziwych pacjentów.

Zupełnie obiektywna ocena specjalistów wykonujących badania endoskopowe nie jest w 100 procentach możliwa, jednak obecnie obowiązujące wytyczne zachęcają lekarzy do prowadzenia statystyk wykrywalności polipów (tzw. adenoma detection rate) oraz liczby i rodzaju powikłań. Obecność i dostępność takich danych umożliwiłaby bezpieczny wybór gabinetu endoskopowego wykonującego kolonoskopię dobrej jakości. Niemniej jednak dobre gabinety endoskopowe zazwyczaj cieszą się dobrymi opiniami i przyjmują dużą ilość pacjentów.

Czy w czasie badania obecny jest anestezjolog?

Podczas kolonoskopii z zastosowaniem minimalnej sedacji obecność anestezjologa nie jest wymagana. W przypadku zastosowania głębszej sedacji wzrasta prawdopodobieństwo depresji ośrodka oddechowego, a w znieczuleniu ogólnym dochodzi do zniesienia świadomości, zwiotczenia mięśni, zniesienia odruchów i czucia bólu przy zachowaniu czynności ośrodka oddechowego i krążenia w ośrodkowym układzie nerwowym, co wiąże się z koniecznością obecności anestezjologa, prowadzącego znieczulenie oraz kontrolującego podstawowe parametry życiowe pacjenta.

Źródła: Interna Szczeklika p. red. Piotra Gajewskiego, wyd. Medycyna Praktyczna, 2013; Colonoscopy indications and Contraindications Jerome Waye, Christopher Williams & Douglas Rex; Which is the optimal bowel preparation for colonoscopy – a meta-analysis J.J. Tan, J.J. Tjandra; Colorectal Disease, 2006; Colonoscopy David E Stein, MD;Jennifer Lynn Bonheur, MD; From the Lumen to the Laparoscope; Irvin M Modlin; Mark Kidd, Archives of Surgery, 2004; nytimes.com, health.costhelper.com; medicinesocialjustice.com; privatehealth.co.uk; echirurgia.pl; treatmentborad.com

Zdjęcia

Dołącz do nas:

Opublikowane na stronach internetowych Tourmedica.pl Sp. z o.o. materiały, informacje oraz ceny nie stanowią oferty handlowej w rozumieniu przepisów Kodeksu Cywilnego. Korzystanie z serwisu jest równoznaczne z akceptacją regulaminu i polityki prywatności .

Copyright © 2012-2017 Tourmedica.pl Sp. z o.o.

Materiały zamieszczone w serwisie Tourmedica.pl nie są substytutem dla profesjonalnych porad medycznych, diagnozowania lub leczenia. Użytkownik serwisu pod żadnym pozorem nie może lekceważyć porady lekarza lub opóźnić poszukiwania porady medycznej z powodu informacji, jakie przeczytał w serwisie. Tourmedica.pl nie poleca ani nie popiera żadnych konkretnych badań, lekarzy, procedur, opinii lub innych informacji zawartych w serwisie, poleganie na informacjach zawartych na stronie Tourmedica.pl odbywa się wyłącznie na własne ryzyko Użytkownika.

Copyright © 2012-2017 Tourmedica.pl Sp. z o.o.