Kolonoskopia z usunięciem polipów / ciał obcych

Synonimy: kolonoskopia zabiegowa z usunięciem polipów, kolonoskopia z polipektomią, kolonoskopia lecznicza z usunięciem polipów więcej »

Spis treści

Czym jest kolonoskopia lecznicza

Procedury kolonoskopowe, poza funkcją diagnostyczn,ą umożliwiającą rozpoznanie organicznych przyczyn dolegliwości pacjentów, pozwalają na jednoczasowe wykonanie zabiegów terapeutycznych na jelicie grubym, w tym usuwanie polipów oraz różnego rodzaju ciał obcych - mówimy wówczas o kolonoskopii leczniczej. Procedura ta wykonywana jest za pomocą klasycznego endoskopu wykorzystywanego w innych rodzajach kolonoskopii (diagnostycznej i z pobraniem wycinków), posiadającego kanał roboczy umożliwiający wprowadzanie narzędzi służących do wykonywania zabiegów leczniczych na jelicie grubym.

Zalety kolonoskopii leczniczej

Kolonoskopia lecznicza umożliwia małoinwazyjne, bezpieczne i skuteczne usuwanie polipów i ciał obcych z jelita grubego, przez co zapobiega wystąpieniu poważnych powikłań we wspomnianych sytuacjach klinicznych.

Niektóre z polipów (stwierdzanych w około 30% wszystkich badań kolonoskopowych) zwiększają ryzyko rozwoju raka jelita grubego – dotyczy to zwłaszcza polipów gruczolakowatych o budowie kosmkowej (typ histologiczny) i średnicy powyżej 2 cm, których ryzyko zezłośliwienia wynosi nawet 50%. Rutynowe usuwanie polipów, znalezionych w kolonoskopii diagnostycznej (tzw. konwersja kolonoskopii diagnostycznej do terapeutycznej) jest postępowaniem redukującym częstość występowania raka jelita grubego - jednego z najniebezpieczniejszych i najczęściej występujących nowotworów w Polsce i krajach zachodnich.

Ciała obce, znajdujące się w jelicie grubym, mogą być przyczyną niedrożności przewodu pokarmowego, krwawień, uszkodzenia i stanu zapalnego jelita, a nawet doprowadzić do jego perforacji (przedziurawienia), co skutkuje bakteryjnym zapaleniem otrzewnej, będącym stanem bezpośredniego zagrożenia życia, wymagającym interwencji chirurgicznej w trybie natychmiastowym. Ciała obce trafiają do jelita grubego drogą pokarmową lub przezodbytniczą. Ich obecność może być wynikiem interwencji medycznych (tzw. etiologia jatrogenna), efektem przewlekłych zaparć (tzw. kamienie kałowe), prób samodzielnego leczenia schorzeń odbytu i odbytnicy, aktów przemocy lub eksperymentów seksualnych.

Pacjenci zazwyczaj szukają pomocy medycznej dopiero po pewnym czasie od wprowadzenia ciała obcego do odbytu oraz po wielokrotnych próbach jego samodzielnego usunięcia, co najczęściej powoduje zwiększenie urazu związanego z obecnością ciała obcego w jelicie grubym i obrzęku zwieraczy odbytu, a także utrudnia bezprzyrządową interwencję medyczną. Kolonoskopia terapeutyczna, ze względu na duży zasięg i małą średnicę endoskopu oraz możliwość wizualizacji ciała obcego i procesu jego usuwania w czasie rzeczywistym, jest bezpieczną i skuteczną metodą usuwania ciał obcych nawet z najbardziej oddalonych od odbytu odcinków jelita grubego.

Endoskopia lecznicza końcowego odcinka przewodu pokarmowego pozwala na szybką lokalizację i małoinwazyjne usuwanie ciał obcych nawet z trudno dostępnych jego odcinków, określenie stopnia uszkodzeń jelita grubego oraz ich zaopatrzenie. Kolonoskopowe usuwanie ciał obcych w wielu przypadkach pozwala uniknąć interwencji chirurgicznej (laparotomii, czyli chirurgicznego otwarcia jamy brzusznej), która jest bardziej obciążająca dla pacjenta i wiąże się z większym ryzykiem powikłań w porównaniu z kolonoskopią.

wybierz miasto, w którym chcesz wykonać badanie
Sprawdź ofertę »

Wskazania do kolonoskopii z usunięciem polipów

Jeżeli badania obrazowe jamy brzusznej, np. RTG jamy brzusznej z podaniem środka kontrastowego doodbytniczo, wirtualna kolonoskopia (wykonywana za pomocą tomografii komputerowej) wskazują na obecność polipów jelita grubego, lub gdy polip zostanie stwierdzony w kolonoskopii diagnostycznej, każdorazowo wskazane jest jego endoskopowe usunięcie, gdyż zwiększają one ryzyko zachorowania na raka jelita grubego.

Endoskopowe usuwanie ciał obcych z odbytu oraz jelita grubego jest metodą z wyboru, gdy ich lokalizacja lub stosunek rozmiarów do wielkości światła końcowego odcinka przewodu pokarmowego uniemożliwiają bezprzyrządowe (ręczne) usunięcie.

Przygotowanie do kolonoskopii terapeutycznej

Kolonoskopia z usunięciem polipów jest procedurą planową, dlatego też umożliwia dobre przygotowanie pacjenta, które jest identyczne jak w przypadku kolonoskopii diagnostycznej i obejmuje zalecenia dietetyczne, modyfikację farmakoterapii oraz oczyszczenie jelita grubego za pomocą środków przeczyszczających. Kolonoskopia terapeutyczna, wykonywana w celu usunięcia ciała obcego jest procedurą wykonywaną w trybie nagłym, a przygotowanie do niej jest krótkie (np. zastosowanie wlewek płuczących jelito grube), ponieważ opóźnienia w rozpoczęciu zabiegu mogą pogorszyć stan pacjenta i spowodować dodatkowe utrudnienia.

Kto wykonuje kolonoskopię z usunięciem polipów i jakie znieczulenie jest stosowane?

Kolonoskopia wykonywana jest przez lekarza endoskopistę, najczęściej gastroenterologa lub chirurga, któremu w  przypadkach wymagających zastosowania silnej sedacji, analgezji (dożylne podanie leków uspokajających i przeciwbólowych) lub ogólnego znieczulenia towarzyszy anestezjolog zabezpieczający podstawowe funkcje życiowe pacjenta. Endoskopowe usuwanie ciał obcych z jelita grubego częściej niż inne rodzaje kolonoskopii wymaga obecności anestezjologa – zabieg jest bardziej traumatyzujący i bolesny, a ryzyko powikłań wymagających konwersji kolonoskopii terapeutycznej do klasycznej operacji chirurgicznej jest większe. Lekarzowi, wykonującemu kolonoskopię leczniczą, asystuje personel pomocniczy (najczęściej pielęgniarski).

Procedura kolonoskopii może wiązać się z występowaniem u pacjenta fizycznego dyskomfortu oraz niepokoju, a nawet silnego lęku. W celu poprawy komfortu pacjent otrzymuje dożylnie leki przeciwbólowe (np. opioidy) i uspokajające (sedacja dożylna), w tym celu najczęściej stosowane są farmaceutyki z grupy benzodiazepin.  Usuwanie polipów jest bezbolesne, nie wymaga zastosowania dodatkowych metod znieczulenia, gdyż śluzówka jelita grubego nie posiada unerwienia czuciowego. W przypadku silnego dyskomfortu, lęku oraz u  pacjentów niewspółpracujących możliwa jest głębsza sedacja lub znieczulenie ogólne - zabieg wykonywany jest wówczas w obstawie anestezjologicznej. Sytuacja taka ma miejsce najczęściej w przypadku usuwania ciał obcych, obecnych w końcowym odcinku przewodu pokarmowego przez dłuższy czas i po próbie ich samodzielnego usunięcia, co skutkuje silnym bólem, dodatkowo intensyfikowanym przez zabieg.

Jak przebiega procedura kolonoskopowego usuwania polipów i ciał obcych z jelita grubego?

Kolonoskopia z usunięciem polipów z perspektywy pacjenta wygląda bardzo podobnie do podstawowej, diagnostycznej kolonoskopii. Pacjent jest ułożony najczęściej na lewym boku ze zgiętymi i podciągniętymi w kierunku klatki piersiowej kolanami. Lekarz wykonujący badanie wprowadza endoskop przez odbyt pacjenta i stopniowo go przesuwa i obraca kamerę, co  pozwala na dokładną wizualizację całego jelita grubego. W przypadku wykrycia polipa jest on usuwany za pomocą narzędzi, wprowadzanych przez kanał roboczy endoskopu. Taki zabieg nazywany jest polipektomią (EMR - endoscopic mucosal resection).

Małe polipy (do 10 mm) mogą być usuwane za pomocą zwykłych kleszczyków do polipektomii (cold forceps polypectomy) lub za pomocą kleszczyków z funkcją elektrokoagulacji, czyli przyżegania tkanki za pomocą prądu elektrycznego (hot forceps polypectomy). Metoda ta pozwala na destrukcję tkanki, stanowiącej podstawę polipa poprzez termiczny efekt oddziaływania prądu elektrycznego na śluzówkę, co zwiększa prawdopodobieństwo kompletnego usunięcia zmiany, ponadto zwiększa siłę tnącą narzędzia oraz hamuje ewentualne krwawienia. Do usuwania większych polipów (powyżej 10 mm) zastosowanie znajdują pętle do polipektomii (snare polypectomy) - istnieje wiele rodzajów pętli, najpopularniejsze mają przekrój okrągły lub heksagonalny (sześciokątny). Podobnie jak w przypadku kleszczyków, działanie pętli może być wspomagane elektrokoagulacją.

Duże polipy w przeszłości wymagały interwencji chirurgicznej. Obecnie mogą być skutecznie usuwane za pomocą endoskopu, chociaż tego typu zabiegi ciągle stanowią duże wyzwanie dla endoskopistów. Istnieją dwa endoskopowe sposoby usuwania dużych polipów - usuwanie w całości (en bloc) i  rozfragmentowanie polipa. W celu uniknięcia uszkodzenia tkanek, leżących pod śluzówką jelita, oraz perforacji (przedziurawienia jelita), pod podstawę polipa wstrzykiwany jest  płyn unoszący go do góry, co skutkuje powstaniem poduszki, chroniącej leżącą głębiej warstwę mięśniową ściany jelita. W tym celu wykorzystywany jest najczęściej roztwór soli fizjologicznej. Bardzo ważne jest pobranie wyciętego polipa do badań histopatologicznych - o ile w przypadku zastosowania kleszczyków polip może być bez problemu usunięty na zewnątrz, zastosowanie pętli wymaga z kolei złapania polipa np. za pomocą siatek, koszyczków endoskopowych itp.

Kolonoskopia z usunięciem ciał obcych z jelita grubego jest procedurą, wykonywaną w trybie nagłym, a jej przebieg i technika zależą przede wszystkim od lokalizacji, wielkości i stosunku średnicy ciała obcego i światła jelita grubego. Procedura jest wykonywana, gdy próby ręcznego usunięcia ciała obcego są nieskuteczne. Rodzaj zastosowanych narzędzi endoskopowych zależy w dużej mierze od dotychczasowych doświadczeń, preferencji i pomysłowości operatora.

Przed zabiegiem i ewentualnie w czasie jego trwania konieczne jest zastosowanie dodatkowych metod obrazowych, np. zdjęcia rentgenowskiego jamy brzusznej, skopii (badanie z wykorzystaniem promieni rentgenowskich, obrazujących jamę brzuszną w czasie rzeczywistym) w celu wykluczenia przedziurawienia przewodu pokarmowego, gdyż w takim przypadku konieczna jest laparotomia (leczenie operacyjne). Zastosowanie skopii ułatwia  określenie pozycji wprowadzanych do jelita grubego narzędzi względem ciała obcego, co znacznie ułatwia zabieg i zwiększa jego skuteczność.

Do usuwania drobnych ciał obcych mogą być wykorzystywane m. in. kleszczyki endoskopowe i  pętle do polipektomii. W przypadku większych ciał obcych (np. aerozole) pod kontrolą endoskopu wprowadzany jest cienki prowadnik, po którym można wprowadzić różnego rodzaju balony (np.  wykorzystywane w paliatywnym leczeniu zwężeń przełyku, zgłębniki żołądkowe z balonem fiksującym i inne). Innym sposobem usuwania ciała obcego z jelita grubego jest jego rozfragmentowanie - miękkie ciała obce, np. owoce, warzywa mogą być usunięte kawałek po kawałku za pomocą kleszczyków biopsyjnych. Dodatkowo, po usunięciu ciała obcego dokonywana jest endoskopowa ocena uszkodzeń jelita grubego oraz możliwa jest ich jednoczasowa naprawa.

Jakie są możliwe powikłania kolonoskopii leczniczej?

Powikłania, występujące podczas kolonoskopii leczniczej, nie różnią się znacząco od tych spotykanych w innych rodzajach kolonoskopii, jednak ze względu na bardziej inwazyjny charakter polipektomii i usuwania ciał obcych z jelita grubego zdarzają się one częściej. Ryzyko przedziurawienia przewodu pokarmowego i wystąpienia krwawienia jest tym większe, im większy jest usuwany polip oraz im bardziej traumatyzująca dla tkanek jest procedura usuwania ciała obcego. Stopień traumatyzacji (uszkodzenia) jelita grubego zależy nie tylko od zabiegu, lecz przede wszystkim od kształtu, wielkości, obecności ostrych krawędzi i kolców ciała obcego, czasu, który upłynął od momentu znalezienia się ciała obcego w jelicie grubym oraz od rodzaju i ilości prób samoleczenia.

Oczywiście substancje, zawarte w ciałach obcych, mogą znacznie pogorszyć rokowanie i być przyczyną dodatkowych powikłań -  przykładowo pojemniki ze środkami żrącymi i  baterie, w przypadku ich rozszczelnienia mogą być źródłem dodatkowych uszkodzeń jelita oraz powikłań ogólnoustrojowych - należy pamiętać, że są to powikłania wynikające z obecności ciała obcego, a nie powikłania zabiegowe.  Obecność wzdęcia i innych rodzajów dyskomfortu, niewielka ilość krwi w stolcu przez kilka dni po zabiegu nie stanowią niebezpiecznych powikłań.

Okres pozabiegowy

Po endoskopowym usunięciu polipów z jelita grubego wymagana jest krótka obserwacja w celu minimalizacji ryzyka powikłań okresu pozabiegowego oraz ustąpienia w stopniu dostatecznym zaburzeń psychomotorycznych, wynikających z podaży środków uspokajających. Po obserwacji można bezpiecznie opuścić szpital bądź inną placówkę, oferującą zabieg - warto pomyśleć o pomocy trzeciej osoby w dotarciu do domu, gdyż leki przeciwbólowe i uspokajające, zastosowane w celu zmniejszenia dyskomfortu zabiegu, mogą jeszcze działać.

Następnego dnia można powrócić do swoich codziennych zajęć w pełnym wymiarze. W przypadku endoskopowego usuwania ciał obcych z jelita grubego najczęściej sytuacja wygląda podobnie, jednak gdy dochodzi do uszkodzeń ściany przewodu pokarmowego wymagana może być kilkudniowa obserwacja w warunkach szpitalnych, a w przypadkach powikłanych - kolejna endoskopia lub nawet leczenie operacyjne, co znacznie wydłuża  rekonwalescencję.

Najczęściej zadawane pytania na temat kolonoskopii leczniczej

Czy kolonoskopia lecznicza boli?

Kolonoskopia lecznicza w przypadku usuwania polipów jest zazwyczaj bezbolesna, czasem towarzyszy jej pewien dyskomfort w jamie brzusznej, rzadziej ból. Samo usuwanie polipów nie boli, gdyż śluzówka jelita grubego nie jest unerwiona czuciowo. W celu poprawienia komfortu zabiegu stosowane są leki uspokajające i przeciwbólowe - po takim przygotowaniu farmakologicznym badanie jest zazwyczaj dobrze tolerowane przez pacjentów. Jeżeli dolegliwości pacjenta są bardzo nasilone lub towarzyszy im mocny lęk, istnieje możliwość wykonania kolonoskopii w znieczuleniu ogólnym.

Dolegliwości, towarzyszące usuwaniu ciał obcych z jelita grubego, są związane głównie z uszkodzeniem jelita grubego przez to ciało i samodzielnymi próbami jego usunięcia. Kolonoskopia sama w sobie nie pogarsza znacząco odczuć pacjenta. Podobnie jak w przypadku polipektomii, stosowane są środki uspokajające, przeciwbólowe i znieczulenie ogólne.

Kiedy poznam wynik badania histopatologicznego polipa?

Po usunięciu polipa z jelita grubego jest on odpowiednio zabezpieczany, utrwalany i przesyłany do laboratorium histopatologicznego, gdzie przygotowuje się z niego preparaty mikroskopowe, które następnie trzeba ocenić pod kątem obecności nowotworu w badaniu mikroskopowym, czasem metodami immunocytochemicznymi (wykrywającymi białka nowotworowe w komórkach), w związku z czym wynik jest dostępny dopiero po kilku dniach od zabiegu kolonoskopowego.

Co  w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w badaniu histopatologicznym?

Badanie histopatologiczne pozwala określić złośliwy bądź łagodny charakter polipa. W przypadku charakteru złośliwego (co jest równoważne z rakiem jelita grubego) niezbędne jest wykonanie dodatkowych badań diagnostycznych i odpowiednie postępowanie terapeutyczne: leczenie małoinwazyjne, operacyjne, chemioterapia bądź radioterapia raka jelita grubego - dwie ostatnie metody mogą być stosowane przedoperacyjnie w celu zmniejszenia masy nowotworu bądź paliatywnie, gdy nowotwór jest zaawansowany i występują przerzuty.

Czy sposób, w jaki ciało obce dostało się do jelita grubego, jest ważny z punktu postępowania leczniczego?

Sposób, w jaki ciało obce trafia do jelita grubego, jest istotny z punktu widzenia możliwości samoistnego usunięcia  tego ciała wraz ze stolcem: jeżeli ciało obce trafiło do jelita grubego drogą pokarmową, było niewielkie i pacjent nie odczuwa żadnych dolegliwości, istnieje duże prawdopodobieństwo, że ciało obce zostanie wydalone samoistnie.

Czy należy próbować usunąć ciało obce samodzielnie?

Ciała obce, trafiające do jelita grubego drogą doodbytnicza, nie powinny być usuwane samodzielnie, jeżeli w całości lub przeważającej większości znajdują się w odbycie i dalszych odcinkach przewodu pokarmowego, a delikatne próby usunięcia ciała obcego, którego fragment jest widoczny na zewnątrz od odbytu, są nieskuteczne. Siłowe próby usuwania ciała obcego prowadzą do uszkodzeń końcowego odcinka przewodu pokarmowego, obrzęku zwieraczy, a czasem przesunięcia wgłąb jelita grubego, a samodzielne próby przyrządowego usunięcia ciał obcych często kończą się zaklinowaniem przedmiotów używanych do tych celów. Powyższe sytuacje utrudniają późniejszą interwencję medyczną. Ponadto, po samodzielnym usunięciu ciała obcego, w przypadku skutecznej próby, nie jest możliwa ocena stopnia uszkodzeń jelita grubego i ich zaopatrzenie.

Czy muszę dokładnie wyjaśnić lekarzowi okoliczności, w jakich doszło do obecności ciała obcego w jelicie grubym?

Okoliczności, w jakich ciała obce pojawiają się w jelicie grubym najczęściej związane są z eksperymentami seksualnymi, a pacjenci nie chcą ujawniać szczegółów całej sytuacji. Lekarz, zbierając wywiad, zada niezbędne pytania, przede wszystkim co i jak długo znajduje się w jelicie grubym oraz czy były próby samodzielnego usunięcia ciała obcego. Prawdziwa odpowiedź na te pytania ułatwia podjęcie odpowiedniego postępowania diagnostyczno-terapeutycznego. Należy pamiętać, że lekarz działa zgodnie z obowiązującymi zasadami Kodeksu Etyki Lekarskiej i obowiązuje go tajemnica lekarska oraz poszanowanie godności i intymności pacjenta (analogicznie personel pomocniczy jest zobowiązany do zachowania tajemnicy na zasadzie odrębnych przepisów).

Ile kosztuje kolonoskopia lecznicza w Polsce i na świecie?

Na całkowity koszt kolonoskopii leczniczej składają się ilość i rodzaj wykonanych w czasie jej trwania procedur oraz rodzaj zastosowanego znieczulenia. Przykładowo, kolonoskopia zabiegowa w znieczuleniu miejscowym to wydatek 750 zł +250 zł za usunięcie 1jednego polipa do 10 mm + 120 zł za każdy kolejny polip do 10 mm. Polipektomia polipów do 30 mm kosztuje 1 500 zł (cennik Centrum Medycyny Małoinwazyjnej Endoskopia w Swarzędzu). Z kolei Centrum Medycyny Endomedica w Zgierzu oferuje kolonoskopię z usunięciem pojedynczego polipa za 650 zł, a ceny polipektomii złożonej (wielu polipów) zaczynają się od 800 zł. Powyższe ceny zawierają koszt badania histopatologicznego, jednak niektóre ośrodki przewidują dodatkową opłatę (w wysokości kilkudziesięciu złotych) za te badanie. Cena kolonoskopii z usunięciem ciała obcego jest ustalana na podstawie stopnia złożoności zabiegu, ilości zużytych narzędzi oraz dodatkowych środków, co ostatecznie wpływa na całkowity koszt procedury.

Cena kolonoskopii leczniczej w krajach zachodnich jest znacznie wyższa niż w Polsce, w związku z czym wielu obywateli tych państw decyduje się na wykonanie polipektomii w Polsce. Przykładowo, w Londynie prywatnie wykonana kolonoskopia (Department Of Colorectal Surgery,  King's College Hospital) to wydatek rzędu 1 645 funtów (ponad 8 400 zł) - cena zawiera polipektomię oraz badania histopatologiczne. Z kolei Spire Manchester Hospital w Wielkiej Brytanii oferuje kolonoskopię z polipektomią w cenie 1722 funtów (8 800 zł). Polityka cenowa ośrodków zagranicznych często przewiduje niezmienną cenę zabiegu niezależnie od ilości usuniętych polipów, jednak polskie gabinety są zazwyczaj o wiele bardziej atrakcyjne cenowo nawet w przypadkach usuwania dużych ilości polipów, z których każdy podnosi koszt procedury. Różnica w cenie jest na tyle istotna, że opłacalne jest poświęcenie czasu oraz poniesienie kosztów podróży i zakwaterowania w Polsce.

Czy zabieg jest refundowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia?

Kolonoskopia z usunięciem polipów i ciał obcych jest refundowana przez NFZ w przypadku istnienia wskazań do wykonania takiego zabiegu. Wymagane jest wówczas skierowanie od lekarza kierującego, a w przypadkach nagłych (obecność ciała obcego w jelicie grubym) pacjent może zgłosić się na Oddział Ratunkowy  Szpitalną Izbę Przyjęć, gdzie po zbadaniu i ocenie możliwości ręcznego usunięcia ciała obcego, gdy nie jest to możliwe, zostanie on skierowany w trybie pilnym na badanie kolonoskopowe w dyżurującej pracowni endoskopowej, o ile jego stan jest stabilny i nie jest konieczne leczenie operacyjne. Procedura ta może być również wykonana w licznych obecnie prywatnych gabinetach endoskopowych.

Źródła: Indications of endoscopic polypoectomy for rectal carcinoid tumors and clinical usefulness of endoscopic ultrasonography Kobaysashi K, Katsumata T, Yoshisawa S, Sada M; Diseases of Colon and Rectum Feb 2005; Colonoscopy Indications and Contraindications Habr-Gama A; Arruda Alves PA, Rex DK – www.gastrohep.com ; Management of rectal foreign bodies Coskun A, Erkan N, Yakan S, Yildirim M, Cengiz F, World Journal of Emergency Surgery,  Management of rectal foreign bodies: Description of a new technique and management Guidelines, JJ Koornstra, RK Weersma, , Colonoscopic Polypectomy and associated techniques CJ Fyock, PV Draganov, World Journal of Gastroenterology 2008,2010;  Complex Colon Polypectomy JF Gallegos-Orozco, SR Gurudu, Gastrology and Hepatology 2010 www.medgadget.com, www.merckmanuals.com

Zdjęcia

Dołącz do nas:

Opublikowane na stronach internetowych Tourmedica.pl Sp. z o.o. materiały, informacje oraz ceny nie stanowią oferty handlowej w rozumieniu przepisów Kodeksu Cywilnego. Korzystanie z serwisu jest równoznaczne z akceptacją regulaminu i polityki prywatności .

Copyright © 2012-2017 Tourmedica.pl Sp. z o.o.

Materiały zamieszczone w serwisie Tourmedica.pl nie są substytutem dla profesjonalnych porad medycznych, diagnozowania lub leczenia. Użytkownik serwisu pod żadnym pozorem nie może lekceważyć porady lekarza lub opóźnić poszukiwania porady medycznej z powodu informacji, jakie przeczytał w serwisie. Tourmedica.pl nie poleca ani nie popiera żadnych konkretnych badań, lekarzy, procedur, opinii lub innych informacji zawartych w serwisie, poleganie na informacjach zawartych na stronie Tourmedica.pl odbywa się wyłącznie na własne ryzyko Użytkownika.

Copyright © 2012-2017 Tourmedica.pl Sp. z o.o.