Leczenie i operacje tarczycy

Synonimy: operacja usunięcia wola tarczycy, choroby tarczycy leczenie, zabieg usunięcia tarczycy, tyreoidektomia więcej »

Spis treści

Co to jest tarczyca i jakie pełni funkcje

Tarczyca (łac. glandula thyroidea), czyli gruczoł tarczowy, jest jednym z największych gruczołów dokrewnych (o masie 20-60 g) w ludzkim organizmie. Położony jest poniżej krtani, w części przedniej szyi. Na jego budową składają się dwa płaty tkanki gruczołowej, które łączy wąska węzina, zwana cieśnią tarczycy. Występujący dodatkowo nieparzysty płat piramidowy jest pozostałością przewodu tarczowo-językowego. Histologicznie tarczyca zbudowana jest z komórek pęcherzykowych, leżących na błonie podstawnej i wypełnionych koloidem, zawierającym tyreoglobulinę - jej główne białko bogate w tyrozynę i będące magazynem jodowych pochodnych tyrozyny, czyli hormonów gruczołu: trijodotyroniny (T3) i tyroksyny (T4). Są one odpowiedzialne za regulację większości tkanek ludzkiego organizmu poprzez wpływ na procesy metaboliczne oraz termogenezę. 

Pomiędzy komórkami pęcherzykowymi lub też w ich ścianie znajdują się komórki C tarczycy, produkujące kalcytoninę, która bierze udział w regulacji gospodarki wapniowo-fosforanowej. Biosynteza i wydzielanie hormonów tarczycy następuje pod wpływem hormonu tyreotropowego (TSH), wydzielanego przez przysadkę pod wpływem sygnału z podwzgórza. Całe wydzielanie regulowanie jest przez ujemne sprzężenie zwrotne, w którego skład wchodzi właśnie podwzgórze, przysadka i sam gruczoł.

Objawy chorób tarczycy

Objawy, wynikające z dysfunkcji gruczołu tarczowego, możemy podzielić na dwie grupy objawów, wynikających z powiększonego gruczołu i jego ucisku na sąsiednie struktury oraz symptomy, spowodowane przez nadmierną lub niedostateczną (zależnie od choroby gruczołu tarczowego) ilość hormonów tarczycy w organizmie. Do tych pierwszych na główny plan wysuwa się wole (łac. struma), czyli powiększenie gruczołu tarczowego. Często nie daje żadnych objawów, a chory wykrywa je przypadkowo. Jednak zależnie od rozległości. może mu towarzyszyć uczucie ucisku w gardle czy nawet utrudnienie oddychania. Dzieje się tak, kiedy powiększone wole uciska położoną blisko tchawicę. Częściej chory zaczyna odczuwać dyskomfort związany z odzieżą, która przy kołnierzyku staje się zbyt ciasna. Rzadszymi objawami jest kaszel i utrudnione połykanie pokarmów., spowodowane uciskiem wola na przełyk.

Druga grupa objawów w przebiegu chorób tarczycy związana jest z zaburzeniami funkcjonowania gruczołu, a mianowicie symptomy niedoczynności i nadczynności tarczycy, prezentujące się na ogół przeciwstawnie. W obrazie klinicznym nadmiaru hormonów tarczycy na pierwszy plan wysuwają się dolegliwości, związane z układem sercowo-naczyniowym. Dochodzi do rozwinięcia objawów krążenia hiperkinetycznego, czyli przyspieszenia czynności serca (tachykardia), nadciśnienia skurczowego z jednoczesnym wzrostem amplitudy ciśnienia tętniczego, tony serca są głośne, a niekiedy szmer śródskurczowy, wynikający z wypadania płatka zastawki dwudzielnej lub z jej niedomykalności. Zaburzenia rytmu serca, najczęściej pod postacią migotania przedsionków, występują u 10% chorych z nadczynnością tarczycy.

U niektórych chorych mogą wystąpić objawy niewydolności serca, szczególnie narażeni są chorzy ze współistniejącą chorobą serca. U nich także częściej występuje zmniejszona tolerancja wysiłku, prezentująca się jako słabość czy zmęczenie, ale także jako duszność, przeważnie o charakterze wysiłkowym. Chory często skarży się na kołatanie serca, wzmożoną potliwość oraz nietolerancję ciepła. Bywa nadmiernie pobudzony i łatwiej niż zwykle daje się wytrącić z równowagi. Zazwyczaj mimo zwiększonego apetytu chory traci na wadze, wzrasta liczba oddawanych stolców, a często także występuje biegunka. Charakterystycznym objawem dla tego schorzenia jest drobnofaliste drżenie rąk, języka lub gałek ocznych. W rozwiniętej chorobie obecne mogą być objawy oczne (Graefego, Kochera, Möbiusa oraz Stellwaga).

Ponadto chory z nadczynnością tarczycy będzie miał problemy ze skórą i przydatkami. Skóra ciepła, wilgotna i bardzo gładka w dotyku porównywana przez wielu autorów do aksamitu. Włosy i paznokcie są cienkie i łamliwe, z tendencją do nadmiernego wypadania w przypadku włosów, a przedwczesnego oddzielania od łożyska paznokci, co nazywane jest onycholizą.

Również charakterystycznym, choć rzadkim objawem jest obrzęk przedgoleniowy, występujący w chorobie Gravesa i Basedowa. W tej chorobie występuje także inny typowy dla niej objaw, wynikający z tego, iż tarczyca należy do najlepiej ukrwionych narządów w organizmie, przepływ krwi przez gruczoł wynosi ok. 5~8ml/100g tkanki/s, który jeszcze się zwiększa przy nadczynności i pojawia się charakterystyczny szmer nad gruczołem. Tak wyglądają objawy nadczynności gruczołu tarczowego.

Zaś niedoczynność tego narządu będzie prezentować symptomy przeciwstawne do opisanych powyżej. Jednymi z nich są objawy związane ze zwolnieniem tempa metabolizmu, a dokładniej przyrost masy ciała, poczucie ogólnego zmęczenia i osłabienia oraz zmniejszenie tolerancji wysiłku, a także nadmierna senność i apatia, zdarzające się zaburzenia pamięci, niemożność skupienia uwagi, ciągłe uczucie zimna oraz przewlekłe zaparcia. Ponadto u kobiet mogą wystąpić zaburzenia cyklu miesięcznego w postaci skrócenia cyklu czy obfitego krwawienia oraz trudności w zajściu w ciążę i niepowodzenia położnicze. Mężczyźni mogą mieć kłopoty ze wzwodem i osłabione libido.

Odnosząc się do układu krążenia, w przypadku niedoczynności tarczycy dochodzi do zwolnienia pracy serca (bradykardia) i osłabienia tętna na obwodzie, a tony serca są ciche. Częściej niż nadciśnienie pojawić się mogą spadki ciśnienia, co się odbija na samopoczuciu i napędzie do życia chorego. Ze względu na powiększenie języka oraz pogrubienie strun głosowych głos staje się matowy i ochrypły. Charakterystyczne dla niedoczynności tarczycy są obrzęki podskórne, tzw. obrzęk śluzowaty. Włosy dotkniętego schorzeniem ma zazwyczaj suche i łamliwe włosy, a czasami dochodzi też do wypadania brwi.

wybierz miasto, w którym chcesz wykonać
Sprawdź ofertę »

Choroby tarczycy

Choroby gruczołu tarczowego możemy podzielić na trzy podgrupy, przebiegające z hiper-, hipo- i eutyreozą. W grupie chorób przebiegających z nadczynnością tarczycy należy wymienić wole guzkowe toksyczne, chorobę Gravesa i Basedowa, guzek autonomiczny pojedynczy oraz przejściową nadczynność w pierwszej fazie niektórych zapaleń tarczycy, a także w przypadku guzów przysadki produkujących TSH oraz niektóre guzy jajnika wytwarzające hormony tarczycy (potworniaki).

Choroba Gravesa i Basedowa

Choroba Gravesa i Basedowa jest najczęstszą przyczyną hipertyreozy w krajach o dużej podaży jodu. W Polsce, w związku z niedoborem jodu pod koniec XX wieku, ok. 30-40 % przypadków nadczynności tarczycy to choroba Plummera, czyli wole guzkowe toksyczne. Choroba Gravesa i Basedowa (łac. morbus Basedowi) jest autoimmunologicznych schorzeniem tarczycy. Autoantygenem w tej chorobie jest receptor TSH, znajdujący się w prawidłowych komórkach tarczycy. Wytwarzanie przeciwciał przeciwko temu receptorowi (anty-TSHR) powoduje pobudzenie komórek pęcherzykowych, co z kolei prowadzi do nadczynnej produkcji hormonów. Patomechanizm, prowadzący do pojawienia się anty-TSHR, nie jest znany. Wśród czynników, mających udział w patogenezie choroby, należy wymienić predyspozycje genetyczne (rodzinne występowanie wg dostępnych danych występuje >50% chorych), stres, żeńskie hormony-estrogeny, niektóre leki, terapię radiojodem oraz palenie tytoniu (w świetle wielu badań i doniesień zwiększa ryzyko zachorowania na nadczynność tarczycy 2-krotnie i około 7-8 krotnie większe ryzyko jawnej orbitopatii w przebiegu choroby Gravesa i Basedowa).

Choroba występuje najczęściej w wieku 20-50 lat i przebiega z okresami zaostrzeń i remisji. Rozpoznanie ułatwia obecność tzw. triady merseburskiej, czyli wytrzeszczu, tachykardii i wola. Inne charakterystyczne dla tej choroby objawy tj. obrzęk przedgoleniowy i akropachia tarczycowa występują rzadko.

Choroba Plummera

Inną chorobą, przebiegającą z hipertyreozą, jest choroba Plummera (łac. morbus Plummeri), czyli wole guzkowe toksyczne (łac. struma nodosa toxica). W tym schorzeniu nadczynność gruczołu tarczowego rozwija się w ramach guzkowego rozrostu tarczycy. Charakterystyczna jest obecność autonomicznych guzków, wydzielających hormony tarczycy niezależnie od sprzężeń, regulujących tą czynność. Choroba jest końcowym stadium rozwojowym wola guzkowego i spowodowana jest zbyt niską podażą jodu, a zatem występuje na terenach endemicznych, gdzie w diecie populacji brakowało tego pierwiastka. Ma to miejsce w Europie, a jednym z krajów o wzrastającej zachorowalności jest Polska. Wiąże się to z niedoborem jodu na naszych terenach w latach 80-tych XX wieku.

Częściej chorują kobiety, a choroba rozwija się powoli, ujawniając się najczęściej w wieku 40-50 lat. Nagłe wystąpienie hipertyroezy w postaci jeszcze nieobjawowej może wyzwolić duża dawka jodu np. w trakcie badania radiologicznego z kontrastem, po spożyciu leku (amiodaronu), a także po zastosowaniu środków miejscowo odkażających zawierających w składzie jod. Objawy choroby są typowe - opisane powyżej w przypadku nadczynności tarczycy.

Choroba Hashimoto

Stanami tarczycy, przebiegającymi z jej niedoczynnością, są przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy (choroba Hashimoto) oraz inne zapalenia tarczycy (podostre zapalenie tarczycy, ciche zapalenie tarczycy, poporodowe zapalenie tarczycy), jak również stany po usunięciu gruczołu tarczowego, stan po leczeniu radiojodem, nadmierne spożycie jodków i napromienianie okolicy szyi, a także terapia amiodaronem, przedawkowanie leków tyreostatycznych, stosowanie niektórych leków (lit, nitroprusydek sodu czy fenytoina) oraz przewlekła ekspozycja na goitrogeny (substancje wolotwórcze - goitryna występująca w rzepaku, kapuście oraz maniok). Są to pierwotne przyczyny niedoczynności gruczołu tarczowego.

Do objawów braku hormonów tarczycy może jednak dojść także z przyczyn drugorzędowych, czyli wtórnych, oraz trzeciorzędowych. Pierwsza grupa dotyczy zaburzeń przysadki mózgowej i jej niedoczynności, a druga to najczęściej guzy podwzgórza czy sarkoidoza. Najczęstszymi schorzeniami, powodującymi zaburzenia w funkcjonowaniu gruczołu i mniejszą produkcję hormonów, są zapalenia tarczycy, a najczęstsze z nich to autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, czyli choroba Hashimoto. Schorzenie spowodowane jest występowaniem przeciwciał przeciw tyreoperoksydazie (anty-TPO) i tyreoglobulinie (anty-Tg) oraz współistniejącym naciekiem limfocytowym w tarczycy. Występuje głównie u kobiet (do 95%), może się pojawić w każdym wieku, ale ryzyko zachorowania rośnie wraz z wiekiem, zwłaszcza po 60 roku życia.

Zapadalność ma chorobę Hashimoto szacowana jest na 0,3-1,5 przypadków / 1000 / rok. Według dostępnych danych, występuje u ok. 5% kobiet i 1% mężczyzn. Występowanie innych schorzeń autoimmunologicznych (cukrzyca typu 1, niedokrwistość Addisona i Biermera, celiakia, RZS) wiążę się z częstszym występowaniem. Choroba przewlekle rozwija się, a w pierwszym etapie mogą wystąpić objawy nadczynności tarczycy (Hashitoxicosis), jednak dalej wraz z postępem stwierdza się kliniczne symptomy związane z brakiem hormonów gruczołu.

Choroba Riedla

Innym typem zapalenia tarczycy jest choroba Riedla, inaczej wole Riedla czy wole drewniane (łac. struna lignosa). Swoją nazwę zawdzięcza strukturze, która powstaje z tarczycy pod wpływem włóknienia - jest ona bardzo twarda. Według wielu autorów jest ostatnim stadium choroby Hashimoto. Schorzenie charakteryzuje się przewlekłym zapaleniem z intensywnym włóknieniem gruczołu tarczowego i otaczających tkanek. Proces chorobowy obejmuje cały narząd i jego okolice. Objawy są zależne od zaawansowania tego procesu i zajętych tkanek. Może to być duszność, zespół Hornera czy niedoczynność przytarczyc. W przypadku ucisku na tchawicę konieczne jest leczenie operacyjne.

Wole guzkowe nietoksyczne

Powyższe schorzenia przebiegają z dysfunkcją czynności gruczołu tarczowego i z zaburzeniem wydzielania hormonów. Jednak nie każde powiększenie tarczycy wiąże się z wystąpieniem objawów hiper- lub hipotyreozy. U dużej grupy chorych powstałe guzki na gruczole nie powodują zaburzeń w wydzielaniu tych substancji endogennych. Wówczas mówimy o stanie eutyreozy. Najlepszym przykładem jest wole guzkowe nietoksyczne (łac. struna nodosa non-toxica), które związane jest z zaburzeniami w budowie tarczycy, wynikającymi z rozrostu, zwłóknienia oraz zmian degeneracyjnych narządu. Według danych, w populacji choruje ok. 6% kobiet i 1% mężczyzn, a w badaniach przeprowadzonych w latach 90-tych XX wieku wykazano, że cechy wola guzkowego może mieć nawet około miliona kobiet.

Choroba powstaje w wyniku współdziałania wielu czynników. Jednoznaczna przyczyna jej wystąpienia nie jest poznana. Do czynników predysponujących zalicza się niedobór jodu, predyspozycje genetyczne, hormony płciowe i przebyte zapalenia tarczycy, a także ekspozycja na substancje wolotwórcze. W Polsce największy wpływ na występowanie schorzenia ma niedobór jodu pod koniec XX wieku. W tym przypadku wole guzkowe rozwija się na podłożu wola rozlanego, związanego bezpośrednio z niedoborem tego pierwiastka.

Badania diagnozujące choroby tarczycy

Rozpoznanie schorzeń gruczołu tarczowego stawiane jest na podstawie wnikliwego badania podmiotowego i przedmiotowego pacjenta. Następnie wykonuje się dodatkowe badania laboratoryjne i obrazowe. Wśród badań laboratoryjnych, oceniających czynność tarczycy, najczulszą metodą jest pomiar tyreotropiny (TSH) w surowicy. Badanie to ma charakter przesiewowy i wykonuje się je w pierwszej kolejności przy podejrzeniu jakichkolwiek zaburzeń w funkcjonowaniu gruczołu tarczowego. Następnie oznacza się wolne hormony tarczycy (FT3 i FT4), głównie FT4. Przy podejrzeniu raka rdzeniastego tarczycy bada się kalcytoninę. Gdy objawy skłaniają ku rozpoznaniu chorób autoimmunologicznych oznacza się przeciwciała przeciwtarczycowe (anty-TSHR, anty-TPO, anty-Tg).

Badania przed operacją tarczycy

  • podstawowe badania laboratoryjne (morfologia krwi, poziom elektrolitów, parametry układu krzepnięcia, mocznik, kreatynina, badanie ogólne moczu, oznaczenie grupy krwi),
  • badania laboratoryjne oceniające funkcję gruczołu tarczowego (poziom wolnych hormonów tarczycy FT3, FT4 i kalcytoninę, poziom tyreotropiny w surowicy),
  • oznaczenie przeciwciał przeciwtarczycowych (anty-TSHR, anty-TPO, anty-Tg),
  • USG gruczołu tarczowego,
  • Biopsja aspiracyjna cienkoigłowa (BAC),
  • RTG klatki piersiowej,
  • Badanie scyntygraficzne tarczycy,
  • Tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny.

Ostateczny pakiet zleconych badań może się różnić w zależności od rozpoznanej choroby oraz zależy od lekarza prowadzącego i wykonującego zabieg.

Kluczowym badaniem w schorzeniach tarczycy jest USG gruczołu tarczowego, stanowiące podstawę obrazowania tego narządu. Podczas tego badania określane jest położenie tarczycy, jej wielkość i kształt, echogeniczność jej miąższu oraz ewentualna obecność guzków (ich lokalizację, wielkość, echogeniczność i granice, a także obecność zwapnień oraz ukrwienie miąższu i zmian ogniskowych). Na podstawie obrazu ultrasonograficznego może zostać wysnute podejrzenie odnośnie diagnozy, jednak ostatecznie rozpoznanie i zakwalifikowanie zmiany następuje po badaniu histopatologicznym. W przypadku wystąpienia odpowiednich wskazań może zostać zlecone wykonanie biopsji cienkoigłowej (BAC) pod kontrolą USG. Tymi wskazaniami może być obraz USG, świadczący o możliwości wystąpienia zmiany nowotworowej. W obrazie tym mogą być widoczne cechy przerzutów do węzłów chłonnych, obecność mikrozwapnień w ognisku zmiany oraz cechy nacieku torebki tarczycy bądź okolicznych narządów. Są to tzw. cechy o dużej wartości predykcyjnej raka tarczycy.

W celu oceny przemieszczenia i ucisku tchawicy przez wole wykonywane jest RTG klatki piersiowej. Badanie pozwala również rozpoznać wole zamostkowe. Inne badania obrazowe, tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny stosowane są głównie w ocenie stopnia zaawansowania raka tarczycy.

Innym badaniem, oceniającym funkcjonowanie gruczołu, jest scyntygrafia tarczycy. Polega ono na gromadzeniu promieniotwórczego znacznika w narządzie opierający się na jego transporcie do wnętrza tyreocytu. Scyntygrafia służy do oceny wielkości i morfologii budowy tarczycy. Dzięki niej można wykryć pojedynczy guzek autonomiczny, powodujący nadczynność tarczycy, pomocna jest również w rozpoznaniu wola zamostkowego.

Sposoby leczenia chorób tarczycy

Leczenie schorzeń tarczycy zróżnicowane jest na podstawie jednostek chorobowych, stanu ich zaawansowania, a także od preferencji pacjenta.

Zazwyczaj istnieją trzy możliwości odpowiedniej terapii, a mianowicie:

  • Farmakoterapia - w przypadku nadczynności tarczycy może być główną terapią lub przygotowywać chorego do leczenia radykalnego. W terapii stosowane są leki przeciwtarczycowe (tyreostatyki) z grupy tionamidów. Najczęściej stosowanym lekiem w terapii jest tiamazol, który jest lekiem pierwszego wyboru w przypadku hipertyreozy. Ze względu na swoje możliwe działania niepożądane rzadziej stosowany bywa propylotiouracyl. Innymi lekami, dostępnymi w terapii, zmniejszającymi stężenie hormonów tarczycy, są glikokortykosteroidy, nadchloran sodu i węglan litu, a także jod w jodku potasu (płyn Lugola) oraz beta-blokery, stosowane w leczeniu uzupełniającym. W przypadku niedoczynności gruczołu stosuje się terapię substytucyjną, gdzie lekiem z wyboru jest lewotyroksyna. Decyzja o zastosowanej farmakoterapii oraz indywidualnym doborze dawki pozostaje w gestii lekarza prowadzącego.
  • Leczenie radiojodem (131I) - jest metodą leczenia radykalnego. W tej terapii wykorzystywane jest promieniowanie beta i gamma, które w sposób nieodwracalny niszczy komórki tarczycy. Jest metodą z wyboru w leczeniu nadczynności tarczycy w przebiegu choroby Gravesa i Basedowa.
  • Leczenie operacyjne - tyreoidektomia, należy również do terapii radykalnej. Może być wykonana pod postacią częściowego lub inaczej subtotalnego wycięcia gruczołu tarczowego, całkowitej tyreoidektomii, wycięcia samego płata tarczycy oraz całkowitego usunięcia gruczołu metodą endoskopową.

Wskazania do zabiegu chirurgicznego

Istnieje szereg różnych wskazań do leczenia chirurgicznego chorób tarczycy. Trzeba je jednak rozpatrywać indywidualnie do każdej z chorób. W przypadku wola guzkowego wskazaniem do radykalnej terapii jest duże wole o objętości powyżej 60 ml, które uciska drogi oddechowe, podejrzenie raka tarczycy lub zmiany o niepewnym pochodzeniu. Wole zamostkowe samo w sobie jest zawsze wskazaniem do leczenia chirurgicznego, bez względu na występowanie objawów w postaci ucisku na drogi oddechowe.

W przypadku wola guzkowego wskazania do leczenia możemy podzielić na pilne i planowe. Do pierwszych należą objawy związane z uciskiem tchawicy, symptomy zespołu żyły głównej górnej oraz dysfagia, czyli zaburzenia w połykaniu spowodowane uciskiem przełyku. Wśród planowych wskazań bezwzględnych wymienić należy wole śródpiersiowe, wole odszczepione, wykryte komórki nowotworowe w badaniu biopsyjnym oraz występowanie wielu czynników ryzyka zezłośliwienia zmiany w wolu guzkowym, a także wysokie stężenie kalcytoniny w surowicy, zespół MEN-2 lub mutacja genu RET wykryta w badaniach genetycznych.

Ponadto istnieją także wskazania względne do leczenia radykalnego w przypadku wola guzkowego. Do tych najważniejszych należy wole III stopnia, progresja zmian guzkowych mimo leczenia zachowawczego, istniejące przeciwwskazania do leczenia tyroksyną (głównie z powodów kardiologicznych) oraz względy kosmetyczne.

W przypadku nadczynności tarczycy wskazania do leczenia chirurgicznego wyglądają podobnie do tych dotyczących wola guzkowego. Dodatkowo należy uwzględnić występowanie zimnych guzków w badaniu scyntygraficznym, ciążę i okres karmienia - szczególnie to wskazanie dotyczy ciężarnych chorych na Gravesa i Basedowa, oraz świadome życzenie pacjenta (najczęściej ze względów estetycznych). W każdym zabiegu analiza wskazań i kwalifikacja do operacji powinna być przeprowadzana indywidualnie do każdego pacjenta w oparciu o doświadczenie, aktualne wytyczne i wiedzę lekarza.

Przechodząc na koniec do zaburzeń, wywołanych brakiem lub zbyt małym poziomem hormonów tarczycy, wskazania do leczenia operacyjnego ograniczają się do podejrzenia choroby nowotworowej, objawów uciskowych oraz znanych już względów kosmetycznych. Wskazaniem do zabiegu jest także wole Riedla, przebiegające ze zwłóknieniem okolicznych tkanek.

Przeciwwskazania do zabiegu chirurgicznego leczenia tarczycy

Głównym przeciwwskazaniem do operacyjnego usunięcia tarczycy jest brak wskazań do operacji. Wynika to z ryzyka samej operacji oraz możliwych powikłań. Wśród przeciwwskazań u pacjentów zakwalifikowanych do zabiegu należy wymienić obecną nadczynność tarczycy. Chory do zabiegu powinien być przygotowany w stan eutyreozy. Współistniejące ciężkie schorzenia pacjenta takie jak końcowe stadium choroby nowotworowej czy niewydolność oddechowo-krążeniowa również stanowią przeciwwskazanie do tyreoidektomii.

Skierowanie pacjenta na operację tarczycy - od zgłoszenia się do lekarza pierwszego kontaktu do stołu operacyjnego

Wstępne rozpoznanie zaburzeń w funkcjonowaniu tarczycy może zostać postawione przez lekarza pierwszego kontaktu. Pacjent, prezentujący objawy, mogące świadczyć o niedo- lub nadczynności tarczycy, powinien skłonić lekarza do wykonania odpowiednich badań. Na początku dokładne badanie podmiotowe i przedmiotowe pacjenta jest punktem wyjścia do dalszego postępowania. Jeśli podczas badania palpacyjnego badający wykryje odchylenia od normy lub zaniepokoją go symptomy i stan ogólny chorego, zlecane są dodatkowe badania. Najczęściej są to badania laboratoryjne oraz skierowanie do poradni specjalistycznej. Tam lekarz endokrynolog wypisze skierowanie na USG tarczycy i ewentualną biopsję narządu pod kontrolą USG, a wtedy podejmowane są odpowiednie decyzje odnośnie odpowiedniego leczenia.

Cała procedura wiąże się z oczekiwaniem od miesiąca do kilku, a czasami jeszcze dłużej, na każdym z etapów. A więc łatwo policzyć, iż od zgłoszenia się z objawami do lekarza pierwszego kontaktu do ewentualnego procesu leczniczego może minąć nawet kilkanaście miesięcy. Rozwiązaniem ominięcia kolejek jest wizyta w prywatnej placówce i mocno skrócona forma przebrnięcia przez każdy z etapów diagnostyczno-leczniczych.

Jaki lekarz przeprowadza zabieg chirurgicznego usunięcia tarczycy

Zabieg tyreoidektomii przeprowadzany jest na specjalistycznych oddziałach chirurgicznych. Za całą procedurę odpowiedzialny jest lekarz operator, a jest nim lekarz specjalista chirurgii ogólnej i endokrynologicznej. Na sali zabiegowej obecny jest również lekarz anestezjolog, który odpowiedzialny jest za znieczulenie pacjenta i bezbolesny dla niego przebieg operacji.

Zabiegi przeprowadzane są w państwowych placówkach i w prywatnych klinikach specjalistycznych. Jako że opisany wyżej okres oczekiwania na zabieg w ramach kontraktu z Narodowym Funduszem Zdrowia jest dość długi, pacjent - nie chcąc czekać - może wybrać jedną z ofert prywatnych placówek. Cena operacyjnego leczenia tarczycy w prywatnych placówkach medycznych oscyluje w granicach 3 500 - 6 000 zł.

Przygotowanie do zabiegu usunięcia tarczycy

Zależnie od tego, w jakim stanie choroby tarczycy chory się znajduje, przygotowanie do zabiegu operacyjnego nieco się różni. Ale niezależnie, czy jest to nadczynność czy niedoczynność gruczołu, chory zakwalifikowany do leczenia operacyjnego powinien być w stanie eutyreozy. W przypadku leczenia chorego z hipertyreozą, przygotowanie do operacji wygląda zazwyczaj na stosowaniu przez okres około 6-12 tygodni tyreostatyków w połączeniu z innymi lekami, na przykład beta-blokerami (propranolol).

U leczonych operacyjnie z chorobą Gravesa i Basedowa w okresie dwu tygodniowym, bezpośrednio poprzedzającym, zabieg podaje się jod w postaci mocnego roztworu płynu Lugola. Czasami pacjent do zabiegu przygotowywany jest wyłącznie beta-blokerem, a dokładniej propranololem. Wówczas konieczne jest przedłużenie podawania leku do co najmniej 3 dni po operacji - wynika to z różnicy w okresach półtrwania tyroksyny i propranololu, który w pierwszym przypadku wynosi około tygodnia, a propranololu jedynie 2-4 godziny. W przypadku chorych z niedoczynnością tarczycy ich sytuacja zależy od stopnia braku hormonów. Pacjenci z łagodną niedoczynnością (subkliniczną) nie mają przeciwwskazań do leczenia operacyjnego. Wykonywany u nich zabieg przebiega podobnie jak u operowanych w stanie eutyreozy.

Ponadto chory musi mieć komplet wyników aktualnie wykonanych badań, jak w przypadku większości operacji. Niezbędne jest oznaczenie grupy krwi i czynnika Rh, z badań laboratoryjnych potrzebna jest morfologia krwi, podstawowe badania biochemiczne takie jak sód, potas, glukoza, mocznik i kreatynina, podstawowe parametry układu krzepnięcia krwi, w tym APTT, PT i INR oraz badanie elektrokardiograficzne (EKG). Inne badania zależą od stanu aktualnego pacjenta, poddającego się leczeniu, jego choroby podstawowej oraz od chorób współistniejących, jak i również od rodzaju planowanego zabiegu, jego rozległości i znieczulenia. W przypadku chorób gruczołu tarczowego muszą być aktualne wyniki hormonów (TSH, FT4 i FT3), wynik USG tarczycy i węzłów chłonnych, wynik badania biopsyjnego gruczołu oraz zdjęcie RTG klatki piersiowej. Zarówno przed jak i po operacji powinno być przeprowadzone badanie foniatryczne oceniające ruchomość strun głosowych. Badanie to przeprowadzane jest przy użyciu wideostroboskopu, czyli nowoczesnego przyrządu do nieinwazyjnego badania krtani. Za pomocą zainstalowanej kamery rejestrowana jest częstotliwość drgań fałdów głosowych. Badanie jest całkowicie niebolesne. Jest to badanie bardzo ważne jeżeli chodzi o możliwe pooperacyjne powikłania.

Dzień przed zabiegiem pielęgniarka, lekarz chirurg i anestezjolog przeprowadzą rozmowę z pacjentem, wyjaśniając wszystkie okoliczności, wskazania, możliwe powikłania i przedstawiając dostępne techniki związane z proponowanym zabiegiem. Ma to na celu w pełni uświadomienie chorego oraz pomoc w podpisaniu świadomej zgody na zabieg.

Przebieg operacji tarczycy

Operacje gruczołu tarczowego pod względem technicznym można podzielić na klasyczne i małoinwazyjne. Istnieją wskazania zarówno dla klasycznych, jak i tych mniej inwazyjnych metod leczenia. W dalszym ciągu, mimo coraz szybszego rozwoju technik minimalnie inwazyjnych, metodą najczęściej wybieraną jest technika klasyczna.

Zabieg usunięcia tarczycy przeprowadzany jest w znieczuleniu ogólnym. Pacjent układany jest na plecach w taki sposób by oś pleców i szyi tworzyły kąt ostry. Manewr odgięcia głowy ku tyłowi pozwala na „wydobycie” powyżej mostka nawet 30% wola zamostkowego. Do odsłonięcia gruczołu tarczowego potrzebne jest przecięcie skóry z przodu szyi, tuż nad górnym brzegiem mostka. Lekarz operator wykonuje cięcie skóry o długości zależnej od wielkości wola oraz doświadczenia i potrzeb lekarza operatora. Cięcie powinno mieć taką rozległość, by zapewniać dobry dostęp do pola operacyjnego. Kolejnym etapem jest wypreparowanie mięśni krótkich szyi, w linii pośrodkowej odsuwa się je, odwarstwia i małymi hakami typu Farabeufa odciąga, osiągając w ten sposób przestrzeń operacyjną. W następnych etapach chirurg ma za zadanie odsłonięcia nerwów krtaniowych wstecznych oraz przytarczyc. W literaturze opisano wiele różnych wariantów anatomicznego przebiegu nerwu krtaniowego wstecznego.

Technika preparowania i odsłonięcia nerwu krtaniowego powinna być wypracowana indywidualnie przez każdego chirurga w oparciu o wiedzę anatomiczną i różnych wariantów położenia nerwów oraz poprzez własne doświadczenie w tej dziedzinie. Etap ten ma zminimalizować ryzyko wystąpienia powikłań pooperacyjnych. Dlatego też uważnie preparuje i ogląda się pole operacyjne w poszukiwaniu przytarczyc. W momencie, gdy po operowanej stronie nie można odnaleźć żadnej z przytarczyc, należy dokładnie obejrzeć materiał histopatologiczny po całkowitym usunięciu tarczycy. Jeżeli operator ją tam odnajdzie, wszczepia ją powrotem do mięśnia mostkowo-sutkowo-obojczykowego.

Zazwyczaj podczas operacji tarczycy usuwane są prawie w całości oba płaty tarczycy, na których występują zmiany. Mówimy wtedy o subtotalnym wycięciu tarczycy. O ostatecznej rozległości wycięcia decyduje operator już po otwarciu i zapoznaniu się z obrazem pola operacyjnego i zmienionego gruczołu. Jeżeli chirurg stwierdzi, że w obrębie tarczycy znajdują się zmiany o niepewnym charakterze, które mogą być rakiem, może wtedy zdecydować się na totalne wycięcie tarczycy wbrew postanowieniom przedoperacyjnym. W trakcie operacyjnego wycięcia tarczycy mogą być wdrożone poniższe zabiegi:

  • usunięcie pojedynczego guzka,
  • częściowe usunięcie płata tarczycy,
  • hemityroidektomia, czyli całkowite usunięcie jednego płata tarczycy,
  • subtotalna resekcja tarczycy, czyli częściowe usunięcie obu płatów tarczycy,
  • totalna resekcja obu płatów tarczycy, czyli całkowite usunięcie obu płatów tarczycy,
  • sternotomia, czyli rozcięcie mostka,
  • limfadenektomia, czyli usunięcie okolicznych węzłów chłonnych,
  • pobranie wycinków z tarczycy do badania histopatologicznego.

Na koniec następuje zamknięcie rany operacyjnej z zastosowaniem czynnego ssania Redona. Dzięki temu, poprzez dren, wydzielina pooperacyjna wydostaje się poza ranę, co zapobiega tworzeniu się krwiaków i stanów zapalnych po zabiegu w obrębie szyi. Po przeprowadzonej operacji pacjent jest informowany o tym, co i jak zostało wykonane.

Wśród innych technik chirurgicznych, stosowanych w leczeniu radykalnym chorób tarczycy, należy wymienić prężnie rozwijające się techniki małoinwazyjne. Należy do nich minimalnie inwazyjna wideoskopowa tyreoidektomia oraz tyreoidektomia endoskopowa. W swoim założeniu mają one osiągać lepszy efekt kosmetyczny i mniejszą inwazyjność.

Zalecenia pozabiegowe po usunięciu tarczycy

Sam zabieg usunięcia tarczycy trwa zazwyczaj około 1,5 -2 h. Zaraz po zabiegu, gdy nie wystąpią żadne powikłania, chory może wstać z łóżka i po 12 h przyjmować pierwsze płyny, a następnego dnia, gdy nie występują żadne dolegliwości (wymioty, nudności) - zjeść posiłek zgodny z zalecaną dietą. Codziennie zmieniany jest opatrunek, a przed wyjściem do domu zdejmowany jest dren. Wypisanie do domu w razie niepowikłanego przebiegu pooperacyjnego jest możliwe po około 3 dniach, ale zazwyczaj w 4-5 dobie po zabiegu. Pielęgniarka udziela choremu niezbędnych wskazówek, dotyczących pielęgnacji rany pooperacyjnej. Zalecana jest codzienna zmiana opatrunku i możliwe przemywanie rany np. Rivanolem. Pomocne w procesie gojenia rany są okłady żelowe z Altacetu, stosowane kilka razy dziennie obok rany.

Na zdjęcie szwów chory powinien zgłosić się po siedmiu dniach od zabiegu do poradni chirurgicznej. Po operacji w okresie 3 miesięcy konieczna jest kontrola poziomu hormonu TSH, a czasami też FT4 i FT3 w organizmie. Zazwyczaj po 3 tygodniach od zabiegu planowana jest wizyta kontrolna. Znany jest już wtedy wynik badania histopatologicznego, co umożliwia odpowiednie dalsze postępowanie. Ponieważ została usunięta tarczyca, zatem konieczne jest leczenie substytucyjne. Zależnie od rodzaju operacji i rozległości zabiegu, dobierana jest odpowiednia dawka lewotyroksyny. W uporaniu się z bólem pooperacyjnym pomocne są ogólnodostępne środki analgetyczne, szeroko dostępne bez recepty. Równie skuteczne w walce z bólem są częste okłady z lodu przykładane w okolice rany pooperacyjnej.

Ważną częścią w procesie rekonwalescencji po zabiegu tyreoidektomii jest odpowiednia dieta. Początkowo po zabiegu powinna to być dieta płynna. Produkty stałe wprowadzane są mniej więcej po tygodniu lub dwóch. Dieta pomaga w powrocie do zdrowia i jest mniej dokuczliwa ze względu na obolałe gardło i szyję.

Możliwe powikłania zabiegu i ewentualne postępowanie lecznicze

Najczęstsze powikłania pooperacyjne, z którymi może zetknąć się lekarz, można podzielić na dwie grupy. Do pierwszej będą należały wszystkie możliwe zaburzenia metaboliczne, a do drugiej - zaburzenia drożności dróg oddechowych, spowodowane przez krwawienie i / lub obustronne porażenie nerwów krtaniowych wstecznych.

Wśród zaburzeń metabolicznych wymienić należy przełom tarczycowy. Jest to ciężkie zaburzenie, zagrażające życiu chorego, i stanowi zaostrzenie objawów nadczynności tarczycy. Pojawia się zazwyczaj w przypadku choroby Gravesa i Basedowa, a niekiedy też w wolu guzkowym toksycznym. W rozpoznaniu pomocna jest charakterystyczna triada objawów, a dokładnie gorączka powyżej 39°C, tachykardia powyżej 140 uderzeń na minutę oraz współwystępujące zaburzenia rytmu serca i wystąpienia pobudzenia psychoruchowego. Stan przełomu tarczycowego jest stanem zagrożenia życia i wymaga wdrożenia błyskawicznego i odpowiedniego postępowania leczniczego. W leczeniu stosowane są odpowiednie środki farmakologiczne, takie jak jod w postaci mocnego roztworu płynu Lugola, Favistan, glikokortykosteroidy, propranolol i analgetyki, a także leki sedatywne, płyny elektrolitowe oraz środki zapobiegające hipertermii. Efekty leczenia widoczne są już po 1-2 godzinach.

Niedoczynność przytarczyc

Innym zaburzeniem metabolicznym po operacji tarczycy jest niedoczynność przytarczyc. Na ogół objawy występują zaraz po operacji. Niedoczynność przytarczyc związana jest z niedoborem wapnia w surowicy, powodując hipokalcemię. Objawy kliniczne, spowodowane przez niedobór tego ważnego elektrolitu, mogą być jawne bądź utajone. Zazwyczaj jest to mrowienie i drętwienie w okolicach ust, nosa, a czasami również palców rąk i stóp. W niektórych przypadkach może przybrać postać kliniczną tężyczki (łac. tetania). To stan nadmiernego pobudzenia nerwowo-mięśniowego spowodowany niedoborem wapnia w surowicy.

Według dostępnych danych, częstość występowania tego powikłania po całkowitym wycięciu tarczycy waha się w granicach 0,6 - 17%, a przemijające zaburzenia w stężeniu wapnia po operacji tarczycy oscyluje w granicach 35-48% operowanych. Leczenie niedoczynności przytarczyc polega na dożylnym podaniu glukonianu bądź chlorku wapnia. Jako uzupełnienie leczenia stosuje się preparaty wapnia i witaminy D3. Według niektórych zaleceń, po totalnym usunięciu tarczycy chory powinien planowo otrzymywać suplementację preparatami wapnia.

Pooperacyjna niedoczynność tarczycy

Konsekwencją całkowitego usunięcia gruczołu tarczowego jest pooperacyjna niedoczynność tarczycy. Rozpoznanie niedoczynności stawiane jest w oparciu o badanie poziomu TSH w surowicy. Stan ten wymaga substytucyjnej suplementacji hormonu tarczycy, lewotyroksyny (L-T4). Dawka leku zależy od rozległości wycięcia miąższu gruczołu i powinna być dobierana indywidualnie dla każdego operowanego. Ważne jest monitorowanie leczenia, odbywające się przy pomocy okresowego pomiaru TSH w surowicy.

Brak odpowiedniego leczenia niedoczynności tarczycy, wdrożonego bezpośrednio po operacji, grozi wystąpieniem obrzęku śluzokowatego, a następnie śpiączką hipometaboliczną. Jest to stan bezpośredniego zagrożenia życia. Suplementacja L-T4 ma za zadanie nie tylko zwalczanie niedoczynności gruczołu tarczowego, ale także zapobiega wznowie wola.

Krwawienie i uszkodzenie nerwów krtaniowych wstecznych

Innym możliwym powikłaniem po tyreoidektomii jest krwawienie i tworzenie się krwiaka w obrębie szyi. Według dostępnych szacunkowych danych, występuje z częstością u 0,2 - 2,2 % operowanych z powodu wola. Przyczyniać się do tego może brak zapewnienia odpowiedniej hemostazy oraz krwawienia punktowe z przestrzenie operacyjnej, jako skutek np. niedokładnie zszytego kikuta gruczołu, zerwania się podwiązki z kikuta tętnicy tarczowej górnej. Objawia się to narastaniem krwiaka w obrębie rany pooperacyjnej na szyi, a pacjent może czuć wewnętrzny niepokój czy ucisk na szyi. Powyższe objawy powinny skłonić lekarza do kontroli rany. Nadmierny krwotok może doprowadzić do uszku dróg oddechowych i do ostrej niewydolności oddechowej.

Kolejnym zagrożeniem jest obustronne porażenie nerwów krtaniowych wstecznych - rzadkie, ale bardzo niebezpieczne. Występuje z częstością u 0,05 - 0,15 % operowanych z powodu wola po raz pierwszy. Porażenie tych nerwów powoduje ustawienie fałdów głosowych w pozycji przywiedzenia, czego następstwem jest ostra niedrożność dróg oddechowych.

Jednostronne uszkodzenie nerwu krtaniowego wstecznego wiąże się z objawami chrypki, łamaniem głosu i obniżonym tonem. Występuje, zależnie od źródła danych u 0,5 - 9% operowanych. Najczęściej dochodzi do neuropraksji tego nerwu, czyli podrażnienia. Jest to zaburzenie przemijające, które zazwyczaj mija po kilku tygodniach. W czasie rekonwalescencji zalecane jest oszczędzanie głosu.

Rokowanie po zabiegu w kontekście konkretnych schorzeń

Rokowanie po leczeniu chorób tarczycy jest zależne od zastosowanej terapii oraz od samej jednostki chorobowej. W przypadku niedoczynności tarczycy, wczesne rozpoznanie i odpowiednie jej leczenie rokuje dobrze. Brak odpowiedniej terapii prowadzi do pogorszenia stanu zdrowia, a nawet do wystąpienia powikłań zagrażających życiu. Niedobór hormonów tarczycy wpływa na gorszy rozwój umysłowy w wieku dziecięcym i przyspiesza zmiany otępienne u osób starszych.

Rokowanie w przypadku schorzeń gruczołu tarczowego, w tym zmian nienowotworowych, leczonych chirurgicznie, jest bardzo dobre. Po prawidłowo przeprowadzonym zabiegu i odpowiednim postępowaniu pooperacyjnym uzyskuje się bardzo dobre wyniki leczenia i zapobiega nawrotowi choroby. W przypadku nawrotowi wola zapobiega suplementacja odpowiedniej dawki lewotyroksyny.

Według dotychczasowych obserwacji, częstość nawrotów nadczynności tarczycy po leczeniu operacyjnym waha się w granicach 3-17%. Stanowi to niemały problem zarówno dla pacjenta, jak i dla lekarza, albowiem ponowne leczenie chirurgiczne obarczone jest znacznie większym ryzykiem wystąpienia wyżej opisanych powikłań. W przypadku nawrotu preferowanym leczeniem jest terapia radiojodem.

Alternatywne metody leczenia tarczycy

Zabieg tyreoidektomii jest radykalnym sposobem leczenia schorzeń gruczołu tarczowego. Obok zabiegu chirurgicznego, w terapii radykalnej stosowane jest leczenie jodem promieniotwórczym (131I). Istnieją zarówno wskazania jak i przeciwwskazania dla obu typów leczenia. Wybór pomiędzy tymi metodami zależy od wielkości wola i guzków, wyników badań, a przede wszystkim wyniku biopsji aspiracyjnej cienkoigłowej oraz decyzja i preferencje samego pacjenta po zapoznaniu się z możliwościami, przebiegiem, skutecznością i ewentualnymi powikłaniami obu radykalnych metod leczenia. W przypadku terapii nadczynności gruczołu tarczowego, inaczej niż podczas strumektomii, pacjent do leczenia radiojodem może być zakwalifikowany do leczenia po wstępnym leczeniu tyreostatykiem, gdy ustąpią nasilone objawy nadczynności. W przypadku leczenia operacyjnego bezwzględnie musi zostać osiągnięty stan eutyreozy przed zabiegiem.

Leczenie 131I wykorzystuje energię promieniowania gamma i beta do zniszczenia komórek tarczycy. Wykorzystując energię tego promieniowania i to, że ma stosunkowo niewielki zasięg (około 2 mm), leczenie może być precyzyjnie ograniczone do gruczołu tarczowego, z oszczędzeniem okolicznych narządów. Ważną informacją jest fakt, że ta część pierwiastka promieniotwórczego, która nie zostanie wychwycona przez tarczycę, jest szybko wydalana z moczem oraz to, iż nie następuje trwałe upośledzenie płodności, więc nie ma przeciwwskazań do leczenia radiomodem u młodych kobiet, w wieku rozrodczym. Przeciwwskazaniami zaś jest okres ciąży i karmienia piersią oraz planowanie macierzyństwa w ciągu 6 miesięcy po zakończonym leczeniu, brak zdolności do przestrzegania odpowiednich zaleceń i koniecznych środków ostrożności. Podejrzenie obecności złośliwego nowotworu tarczycy jest również przeciwwskazaniem do leczenia jodem promieniotwórczym.

Terapia 131I zapewnia uzyskanie eutyreozy od 6 tygodni do 6 miesięcy od zastosowanego leczenia. Utrzymująca się nadczynność tarczycy po tym okresie jest wskazaniem do kolejnej dawki 131I. Ostateczna ocena skuteczności leczenia ma miejsce po 12 miesiącach. W pierwszym roku po leczeniu należy kontrolować poziom TSH w surowicy w schemacie w 3, 6 i 12 miesiącu, a następnie co roku aż do końca życia pacjenta.

Inną metodą alternatywną do radykalnego leczenia operacyjnego bądź radiojodem jest przezskórne wstrzykiwanie etanolu do guzka. Zastosowanie znajduje w leczeniu wola guzkowego nietoksycznego. Metoda ta wymaga jednak starannego wykluczenia raka i stosowana jest w pojedynczych guzkach.

 

wybierz miasto, w którym chcesz wykonać
Sprawdź ofertę »

Najpopularniejsze pytania i odpowiedzi na temat chorób tarczycy

Czy operacja tarczycy jest refundowana przez Narodowy Fundusz Zdrowia?

Zabieg operacyjnego usunięcia gruczołu tarczowego jest przeprowadzany w państwowych placówkach w ramach kontraktu z Narodowym Funduszem Zdrowia. Jednak cała procedura oczekiwania na wizytę w poradni, późniejszy termin badania specjalistycznego i w końcu na samą operację może trwać od kilku do kilkunastu miesięcy. Pacjent, chcący ominąć etap czekania, może wybrać ofertę leczenia w jednej z prywatnych placówek, specjalizujących się w leczeniu chorób tarczycy.

Kiedy można wrócić do codziennych czynności po operacji tarczycy?

Rekonwalescencja po operacji tarczycy przebiega bardzo szybko. Pacjent już w 3-4 dniu po zabiegu wypisywany jest do domu. Po tygodniu następuje zdjęcie szwów w poradni chirurgicznej. Opatrunek, ochraniający ranę pooperacyjną, noszony jest zazwyczaj do tygodnia, dwóch po zabiegu. Powrót do wszystkich codziennych czynności jest uwarunkowany indywidualnie, ale zazwyczaj następuje już po dwóch tygodniach. Przez okres gojenia rany pacjent powinien wstrzymać się od wzmożonego wysiłku fizycznego. Okres ten trwa zazwyczaj około miesiąca, jednak jest to sprawa indywidualna i osobniczo zróżnicowana.

Kiedy można wrócić do pracy po operacji tarczycy?

Pacjent po wyjściu ze szpitala wraca do pełnej zdolności fizycznej jak przed operacją po około 2-4 tygodniach. Jest to sprawa indywidualna, jeden pacjent wróci do pełnej sprawności szybciej, drugiemu zajmie to nieco więcej czasu. Wszystko to powinno być brane pod uwagę przez lekarza prowadzącego w aspekcie uwzględnienia tego czasu w zwolnieniu z pracy. Obecnie wypisywane jest zwolnienie z pracy na okres jednego miesiąca.

Czy tarczyca boli?

Fizjologicznie w okresie dobrobytu i zdrowia organizmu tarczyca nie boli. Ból nie jest także typowym objawem dla wszystkich schorzeń, przebiegających z zaburzeniem funkcjonowania gruczołu tarczowego. Występuje głównie w przypadku wszelkiego rodzaju zapaleń tarczycy, gdzie często pojawia się bolesny obrzęk gruczołu.

Jak tarczyca i jej hormony wpływają na ciążę?

W okresie ciąży dochodzi do fizjologicznego powiększenia gruczołu tarczowego u ponad 50% ciężarnych. Wynika to z przerostu elementów gruczołowych, powstawania nowych komórek pęcherzykowych i zwiększonym przepływem krwi przez tarczycę. Dochodzi również do wzrostu metabolizmu samego gruczołu o ok. 10%. Zwiększenia to ma miejsce około 16 tygodnia, a w III trymestrze wzrost ten wynosi 30%. Produkcja tyroksyny wzrasta w pierwszym miesiącu o około 40%, w drugim o około 60%, a w trzecim już o około 75% w porównaniu do okresu przed ciążą.

Wzrost objętości tarczycy jest mechanizmem kompensującym większy klirens nerkowy jodu (większe wydalanie jodu z organizmu wraz z moczem). Stan ten wymusza więc wzrost aktywności gruczołu, a więc zarazem zwiększone wychwytywanie jodu. Wiąże się to ze zwiększonym zapotrzebowaniem ciężarnej na jod. Zwiększone stężenie estrogenów powoduje wzrost syntezy oraz zdolności wiązania hormonów tarczycy z białkami przenośnikowymi. W II trymestrze ciąży dochodzi do podwojenia ilości tych białek. Dzięki temu w organizmie ciężarnej tworzy się stan równowagi hormonalnej. Jednak nie każde powiększenie tarczycy podczas ciąży jest wynikiem tylko i wyłącznie fizjologii. Taki stan należy skonsultować z lekarzem prowadzącym ciąże.

Czy choroby tarczycy wpływają na płodność?

Choroby gruczołu tarczowego, przebiegające z niedoczynnością lub nadczynnością tarczycy, mogą mieć negatywny wpływ na płodność. U kobiet z hipotyreozą występują zaburzenia cyklu miesięcznego pod postacią skrócenia czasu trwania jednego cyklu oraz obfitszych krwawieniach. Dochodzi do zaburzenia płodności, a w najgorszym razie do niepłodności. Często występują niepowodzenia położnicze, wynikające z trudności w donoszeniu ciąży. W przebiegu niedoboru hormonów gruczołu tarczowego dochodzi do spadku aktywności globuliny wiążącej hormony płciowe (SHGB). Prowadzi to do spadku stężenia całkowitego testosteronu i estradiolu, z jednoczesnym wzrostem ich wolnych frakcji. Wzrasta również poziom prolaktyny w surowicy kobiety, wtórnie do wzrostu tyreoliberyny (TRH), a więc występująca hiperprolaktynemia jest bezpośrednią przyczyną zaburzeń miesiączkowania.

W przypadku chorych z nadczynnością tarczycy również dochodzi do zaburzeń hormonalnych. Wzrasta aktywność białka wiążącego hormony płciowe (SHGB), poziom testosteronu i androstendionu oraz zwiększona konwersja testosteronu do estradiolu i androstendionu do estronu. Według dostępnych danych, zaburzenia miesiączkowania dotyczą średnio 2,5 razy częściej kobiet z nadczynnością tarczycy niż zdrowych.

U mężczyzn niedobór hormonów tarczycy negatywnie wpływa na libido, a niekiedy dochodzi również do zaburzeń wzwodu.

Jaką stosować dietę przy chorobach tarczycy?

Choroby tarczycy powodują zaburzenia pracy tego gruczołu, powodując zbyt duże lub zbyt małe wytwarzanie przez gruczoł tarczowy hormonów. Stwarzają w ten sposób zaburzenia metaboliczne w organizmie. W procesie leczenia tych schorzeń ważna jest również odpowiednia dieta. W przypadku niedoczynności tarczycy potrzebna jest dieta poprawiająca metabolizm. Powinna być ona szczególnie bogata w jod i zwiększoną zawartość białka. Jod jest pierwiastkiem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania zarówno samej tarczycy, jak i całego organizmu. Najlepszym źródłem jodu w diecie są ryby morskie i owoce morza. Stanowią one jedyne pewne źródło jodu, albowiem inne produkty spożywcze takie jak warzywa, owoce, produkty zbożowe czy mleczne zawierają zmienną ilość jodu, która w dużej mierze zależy od miejsca uprawy i hodowli, i czy ono było bogate w ten pierwiastek. W wielu krajach, w tym w Polsce, joduje się sól kuchenną, dodaje się ten pierwiastek również do innych gotowych produktów. Niektóre wody mineralne są bogate w jod.

Jeśli istnieją produkty zalecane, to jednocześnie muszą być też odradzane. W przebiegu niedoczynności tarczycy oraz innych zaburzeń, mających w etiologii niedobór jodu, niewskazane są produkty ograniczające przyswajanie tego pierwiastka. Należą do nich rzepa, brukiew, kapusta, brukselka, soja i kalafior. Warzywa te bogate są w goitrogeny, czyli substancje wolotwórcze.

Przy wybieraniu produktów należy zwracać uwagę na produkty o obniżonej zawartości tłuszczu i cholesterolu i włączeniu do diety głównie tłuszczy roślinnych i rybich. Białko w diecie chorego powinno stanowić 15% dziennego zapotrzebowania na kalorie, a więc podstawą diety jest zachowanie dziennego spożycia białka na poziomie 80-100 g. Pamiętać należy również o płynach i dostarczaniu minimum 1,5 litrów płynów dziennie. Ponadto ważne jest, by dostarczyć wraz z pokarmem odpowiednią ilość żelaza, selenu, magnezu, potasu i cynku. Pierwiastki te biorą udział w konwersji hormonów do ich form aktywnych.

Dieta jest równie ważnym czynnikiem uzupełniającym leczenie w przypadku nadczynności tarczycy. Polega ona na zwiększonej podaży energii (nawet do 5000 kcal/dzień), białka, składników mineralnych oraz witamin. Ze względu na zwiększony metabolizm i katabolizm białek, ważne jest by dietą uzupełniać niedobory przez ten stan spowodowane. Dziennie powinno dostarczać się około 1,5 - 2 gramy białka/kg masy ciała. Dobrym źródłem białka jest mleko i wszystkie jego przetwory, mięso i ryby. Dieta powinna być złożona z 5 - 6 posiłków, spożywanych w miarę możliwości w równych odstępach.  W związku z możliwością wystąpienie biegunki, posiłki powinny być lekkostrawne. Należy unikać potrwa tłustych i smażonych. Zaleca się spożywanie potraw gotowanych na wodzie czy parze.

W stanie nadczynności gruczołu tarczowego wzrasta zapotrzebowanie na składniki mineralne oraz witaminy. Ważną witaminą, wpływającą na czynność tarczycy, jest witamina A. Jej dobrym źródłem są produkty mleczne, jaja, oleje rybne (tran) oraz same ryby, jak również produkty bogate w karoteny (prowitamina A), czyli marchew, brzoskwinia, pomidor czy morela. Przy schorzeniach przebiegających z hipertyreozą należy unikać picia mocnych kaw i herbat, napojów energetycznych oraz innych bogatych w kofeinę i substancje pobudzające. Należy zrezygnować z tzw. pustych kalorii, czyli słodyczy czy słonych przekąsek (chipsy, paluszki, snacki).

Dieta stanowi bardzo ważny punkt odpowiedniego leczenia i ułatwienia poradzenia sobie z chorobą. Jest niezbędnym uzupełnieniem leczenia farmakologicznego i chirurgicznego.

Czy guzek tarczycy oznacza raka?

Guzki tarczycy to lite bądź płynne zmiany tarczycy, które można wykryć podczas badania przedmiotowego pacjenta, przy palpacyjnym badaniu gruczołu tarczowego. Nie wszystkie jednak zmiany są dostępne za pomocą takiego badania. O wiele bardziej czułym badaniem jest USG tarczycy, które pozwala wykryć również drobne zmiany ogniskowe, niedostępne w badaniu klinicznym pacjenta. Wówczas nie są one nazywane guzkami. Guzek tarczycy może być guzkiem autonomiczny, wydzielającym hormony tarczycy. Mamy wtedy do czynienia z guzkiem autonomicznym nadczynnym (łac. nodulus autonomicus singularis gladndulae thyroideae). Stanowi on 5-10% wszystkich pojedynczych guzków tarczycy. Wiele guzków tworzących guzkowy rozrost tarczycy może wydzielać lub nie hormony tarczycy. W pierwszym przypadku jest to wole guzkowe toksyczne, a w drugim wole guzkowe nietoksyczne.

Większość z guzków ma charakter niezłośliwy. Jednak w celu dokładnego określenia charakteru potrzebne są dodatkowe badania, takie jak USG, na podstawie którego można ocenić ryzyko złośliwości guzka, oraz ewentualna biopsja aspiracyjna cienkoigłowa. Jednak ostateczne rozpoznanie charakteru guzka odbywa się na podstawie wycinka pooperacyjnego poddanego badaniu histopatologicznemu. Mimo, iż większość guzków to nie są zmiany nowotworowe, to jednak warto zgłosić się do lekarza specjalisty, który pokieruje dalszym postępowaniem.

Czy można brać tabletki antykoncepcyjne w trakcie leczenia chorób tarczycy?

Często leczenie chorób tarczycy wiąże się z przyjmowaniem wielu leków nawet przez całe życie. Suplementacja hormonalna czy leki przeciwhormonalne sprawiają, że rodzi się pytanie, czy można dodatkowo stosować antykoncepcję doustnymi tabletkami antykoncepcyjnymi. Z medycznego punktu widzenia nie ma przeciwwskazań ani ograniczeń w stosowaniu antykoncepcji hormonalnej.

Ile jodu dziennie należy dostarczyć tarczycy?

Jod jest pierwiastkiem niezbędnym do produkcji hormonów tarczycy i jego metabolizm jest ściśle powiązany z funkcją tego gruczołu. Niedobór tego pierwiastka jest najczęstszą przyczyną powstawania wola tarczycy na terenach endemicznych, ubogich w jod. Dzienne zapotrzebowanie na jod u dorosłego człowieka wynosi 150 ug. Dobowa dawka, pokrywająca zapotrzebowanie organizmu, wzrasta u kobiet ciężarnych i wynosi wtedy 250 ug. Jednak nadmierna podaż jodu nie jest pożądana. Powoduje to tzw. efekt Wolffa-Chaikoffa: nadmierna podaż jodu hamuje uwalnianie hormonów tarczycy i może pogłębić dolegliwości. Jodowanie soli kuchennej na terenach endemicznych tak jak dobowe spożycie 150 ug jodu pozwala pokryć zapotrzebowanie na ten pierwiastek, nie powodując przy tym działań ubocznych.

Czy choroby tarczycy są przeciwwskazaniem przy wykonywaniu operacji z zakresu chirurgii plastycznej i medycyny estetycznej?

Pacjent, chorujący na choroby tarczycy, chcąc poddać się jakiejkolwiek operacji, musi być w stanie eutyreozy. W przypadku niedoczynności tarczycy potrzebna jest substytucja hormonalna w celu osiągnięcia eutyreozy. Natomiast w nadczynności tarczycy stosuje się leki przeciwtarczycowe. Wówczas stan eutyreozy osiąga się poprzez 6-12 tygodniowe przygotowanie pacjenta tyreostatykami w połączeniu z innymi lekami pomagającymi osiągnąć ten stan (propranolol).

Przed zabiegiem wymagana jest dokładna ocena funkcji tarczycy za pomocą pomiaru TSH i hormonów tarczycy (FT4 i FT3) w surowicy. W stanie wyrównanej czynności gruczołu tarczowego jak najbardziej możliwe jest przeprowadzenie operacji z zakresu chirurgii plastycznej i medycyny estetycznej.

Co zrobić w przypadku podejrzenia choroby tarczycy?

W momencie, kiedy podejrzewamy u siebie choroby gruczołu tarczowego czy tez zauważyliśmy niepokojące nas objawy, mogące sugerować zaburzenia w funkcjonowaniu tego narządu, powinniśmy się podzielić tymi obawami z lekarzem pierwszego kontaktu. Ten, po dokładnym zbadaniu, będzie wiedział, jak dalej postępować i nakreśli nam plan dalszego działania, o ile będzie taki potrzebny.

W przypadku potwierdzenia objawów, mogących mieć powiązanie z chorobami tarczycy, podstawowym postępowaniem po dokładnym badaniu podmiotowym i przedmiotowym pacjenta, są badania laboratoryjne, określające funkcjonowanie tarczycy jako gruczołu. Najczęściej lekarz zleca wykonanie oznaczenia poziomu tyreotropiny w surowicy, a gdy w trakcie badania fizykalnego wyczuje powiększenie gruczołu kieruje chorego do endokrynologa, który wdraża dalsze postępowania, którym zazwyczaj jest badanie ultrasonograficzne gruczołu oraz inne specjalistyczne badania.

Czy można wyleczyć chorobę Hashimoto?

Choroba Hashimoto (łac. morbus Hashimoto), inaczej zapalenie limfocytowe tarczycy (łac. thyreoiditis lymphocytica), to przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie gruczołu tarczowego. Schorzenie to wiąże się z występowaniem przeciwciał przeciwko tyreoperoksydazie (anty-TPO) i tyreoglobulinie (anty-Tg), a także z obecnością nacieków limfocytowych gruczołu. Może przebiegać zarówno z nadczynnością jak i niedoczynnością tarczycy jak i również przebiegać z prawidłowym wydzielaniem hormonów. Jednak najczęściej choroba ta związana jest z niedoborem hormonów tarczycy.

Choroba Hashimoto jest najczęstszym typem zapalenia gruczołu tarczowego, a także najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy. Rozpoznanie i proces diagnostyczny przebiega w sposób podobny jak w przypadku innych schorzeń związanych z tarczycą. Z racji tego, iż w tym schorzeniu kluczową rolę w patogenezie odgrywają zaburzenia układu immunologicznego, które zależą od limfocytów T, odpowiedzialnych za sukcesywne niszczenie tyreocytów, nie ma przyczynowego leczenia autoimmunologicznego schorzenia tarczycy, a co za tym idzie nie jest możliwe całkowite wyleczenie. Przebieg naturalny choroby, mimo leczenia, często postępuje z czasem i prowadzi do trwałej niedoczynności tarczycy. U chorych z obecną niedoczynnością gruczołu stosowane jest leczenie substytucyjne hormonami tarczycy (lewotyroksyną).

Jedynym udowodnionym działaniem profilaktycznym, zmniejszającym ryzyko wystąpienia choroby, jest zaprzestanie palenia tytoniu. Według wielu autorów zaburzenie to może wiązać się ze szkodliwym wpływem tiocyjanków na gruczoł tarczowy.

Czy przyjmowanie leków na nadczynność tarczycy jest przeciwwskazaniem do karmienia piersią?

W leczeniu nadczynności gruczołu tarczowego znajdują zastosowanie tyreostatyki, metizol i propylotiouracyl, z czego ten pierwszy jest lekiem z wyboru. Jednak w przypadku ciąży i laktacji stosowanie tego leku jest przeciwwskazane, a dopuszczone do użytku w czasie karmienia piersią jedynie w razie bezwzględnej konieczności. Należy on do leków kategorii D.  Przenika do pokarmu kobiecego i może powodować niedoczynność tarczycy i powstanie wola u karmionego dziecka.

Drugi z tyreostatyków, propylotiouracyl również należy do kategorii D i nie zaleca się stosowania w okresie karmienia piersią. W przypadku bezwzględnych wskazań należy stosować jak najmniejsze dawki, dodatkowo monitorując stężenia hormonów tarczycy i  tyreotropiny w surowicy.

Źródła: portal medscape, Medycyna Praktyczna, czytelniamedyczna.pl, Postępy Nauk Medycznych nr 1/2011 i 5/2009, Chirurgia pod redakcją Wojciecha Noszczyka tom 1, Interna Szczeklika podręcznik chorób wewnętrznych 2012, Położnictwo i Ginekologia tom 1 Grzegorz H. Bręborowicz, Fizjologia Człowieka z elementami fizjologii stosowanej i klinicznej pod redakcją Władysława Z. Traczyka i Andrzeja Trzebskiego, www. termedia.pl, portal abczdrowie.pl, Chirurgia. Podręcznik dla studentów medycyny. Jan Fibak, Chirurgia endokrynologiczna Stanisław Cichoń, Lech Pomorski, Atlas technik chirurgicznych gruczołów dokrewnych Q.Y. Duh, O.M. Clark, E. Kebebew.
Leczenie i operacje tarczycy
- kliniki w
Sprawdź ofertę »

Zdjęcia

Dołącz do nas:

Opublikowane na stronach internetowych Tourmedica.pl Sp. z o.o. materiały, informacje oraz ceny nie stanowią oferty handlowej w rozumieniu przepisów Kodeksu Cywilnego. Korzystanie z serwisu jest równoznaczne z akceptacją regulaminu i polityki prywatności .

Copyright © 2012-2017 Tourmedica.pl Sp. z o.o.

Materiały zamieszczone w serwisie Tourmedica.pl nie są substytutem dla profesjonalnych porad medycznych, diagnozowania lub leczenia. Użytkownik serwisu pod żadnym pozorem nie może lekceważyć porady lekarza lub opóźnić poszukiwania porady medycznej z powodu informacji, jakie przeczytał w serwisie. Tourmedica.pl nie poleca ani nie popiera żadnych konkretnych badań, lekarzy, procedur, opinii lub innych informacji zawartych w serwisie, poleganie na informacjach zawartych na stronie Tourmedica.pl odbywa się wyłącznie na własne ryzyko Użytkownika.

Copyright © 2012-2017 Tourmedica.pl Sp. z o.o.