Operacje i leczenie przepuklin

Synonimy: przepuklina leczenie, operacja przepukliny

Spis treści

Co to jest przepuklina?

Przepuklina (łac. hernia) jest pojęciem równoznacznym z przemieszczeniem się zawartości jam ciała, trzewi, poza ich fizjologiczne położenie przez pierwotne lub wtórne otwory. Przepukliny można podzielić na rzekome i prawdziwe. Cechą charakterystyczną przepukliny rzekomej jest brak worka przepuklinowego. Mówimy o niej wtedy, gdy dochodzi do zmiany położenia zawartości jam ciała poprzez uszkodzone powłoki, a inaczej zjawisko to nazywamy wypadnięciem trzewi (łac. prolapsus).

O przepuklinie prawdziwej mówimy w przypadku uwypuklenia zawartości otrzewnej przez naturalne bądź nabyte otwory. Taka przepuklina charakteryzuje się specyficzną budową. W jej skład wchodzą wrota przepukliny, szyja, trzon i dno worka przepuklinowego. Przez wrota przepukliny rozumiany jest otwór, przez który wydobywa się worek przepuklinowy. W zawartość worka przepuklinowego najczęściej wchodzi jelito cienkie lub grube, a rzadziej także inne narządy takie jak wątroba, śledziona czy nerki.

Innym pojęciem, związanym z tym tematem, jest przepuklina wewnętrzna, która to powstaje w momencie przemieszczenia narządów do uchyłków otrzewnej wewnątrz jamy brzusznej. Ze względu na etiologię przepukliny możemy podzielić na wrodzone, nabyte lub urazowe. Przepukliny wrodzone to takie, które powstają jeszcze w życiu płodowym w czasie embriogenezy i są traktowane jako wada wrodzona. Są one najczęściej związane z nieprawidłowościami związanymi z zstępowaniem jąder do moszny. Natomiast przepukliny nabyte to te powstające w trakcie życia pozapłodowego i są najczęściej wynikiem osłabienia tkanek ściany brzucha, a w szczególności włókien mięśniowych powięzi poprzecznej.

Klasyfikacja przepuklin brzusznych

Przepukliny brzuszne należą do najczęstszych chorób człowieka i zazwyczaj występują w miejscach o naturalnie obniżonej wytrzymałości. Przykładem takich miejsc jest pępek, kanał udowy czy pachwinowy. Ponadto mogą wystąpić w wyniku osłabienia mięśni spowodowanego urazem nerwu. Najczęściej występujące przepukliny brzuszne to: przepuklina pachwinowa, udowa, pępkowa i okołopępkowa, a także przepuklina kresy białej, przepuklina w bliźnie pooperacyjnej, przepuklina nadbrzusza oraz przepuklina pooperacyjna.

Przepukliny brzuszne można podzielić na:

  • Odprowadzalne – ichzawartość może zostać z powrotem ręcznie odprowadzona do jamy brzusznej
  • Nieodprowadzalne – odprowadzenie zawartości przepukliny nie jest możliwe, jednak w tym stanie nie ma jeszcze wskazań do pilnej interwencji chirurgicznej. Najczęściej powstaje w wyniku zrostów między workiem przepuklinowym a jego zawartością.
  • Uwięźnięte – zawartość worka przepuklinowego jest nieodprowadzalna i pozbawiona jest pasażu jelitowego. Do jej powstania przyczynia się nagły wzrost ciśnienia w jamie brzusznej (na przykład podczas kaszlu czy defekacji). Kiedy zawartość worka stanowią jelita, wówczas dochodzi do niedrożności mechanicznej jelit. Jest to stan, który wymaga pilnej interwencji chirurgicznej.
  • Zadzierzgnięte - typ przepukliny powstający w momencie, kiedy w uwięźniętej przepuklinie dochodzi do ucisku naczyń krezki jelita. To stan, który również wymaga pilnej interwencji chirurgicznej, i który zagraża powstaniem martwicy jelita.

Dodatkowo można wyróżnić szczególne postacie przepuklin, do których należy między innymi:

  • Przepuklina „en W” – kiedy jelita ułożone są w worku przepuklinowym w kształcie litery W
  • Przepuklina Littrego – w worku przepuklinowym znajduje się uchyłek jelita.
  • Przepuklina Richtera – mówimy o niej, gdy worek przepuklinowy zawiera jedynie fragment ściany jelita.

Przepukliny brzuszne można podzielić także ze względu na umiejscowienie worka przepuklinowego i wyróżniamy wówczas przepukliny:

  • Zewnętrzne – zawartość uwypukla się poza jamę brzuszną, należy do nich przepuklina: pachwinowa, udowa, kresy białej, pępkowa, kroczowa, lędźwiowa, kulszowa, w bliźnie pooperacyjnej.
  • Wewnętrzne - zawartość worka przepuklinowego znajduje się wewnątrz jamy brzusznej bądź przemieszcza się do klatki piersiowej i są to przepukliny: przeponowe, okołokątnicze, zachyłku okołodwunastniczego i międzyesowatego, torby sieciowej.
wybierz miasto, w którym chcesz wykonać
Sprawdź ofertę »

Rodzaje przepuklin i uwarunkowania anatomiczne struktur wokół których powstają

Przepuklina pachwinowa

Wielu z nas, myśląc o przepuklinie, automatycznie utożsamia ją z przepukliną pachwinową (łac. hernia inguinalis). Zazwyczaj dzieje się tak dlatego, iż jest to najczęstsza z przepuklin brzusznych i stanowi od 60 do 70% tych zmian. Występuje nawet do 7 razy częściej u mężczyzn niż u kobiet. Dla zrozumienia istoty problemu przepuklin pachwinowych ważna jest znajomość ich anatomicznych uwarunkowań. Sprowadza się to do poznania budowy kanału pachwinowego.

Kanał pachwinowy (łac. canalis inguinalis) to 4-5 centymetrowa struktura anatomiczna, która przenika przez przednią ścianę brzucha powyżej przyśrodkowej części więzadła pachwinowego. Składa się z czterech ścian, które ograniczają ten kanał z każdej ze stron. Kolejno z przodu ograniczony jest przez rozcięgno mięśnia skośnego zewnętrznego, z dołu przez więzadło pachwinowe, a z góry przez brzegi mięśnia skośnego wewnętrznego i poprzecznego brzucha, natomiast od tyłu struktura ograniczona jest przez otrzewną ścienną, tkankę przedotrzewnową i powięź poprzeczną. Ściana przednia kanału zawiera pierścień pachwinowy powierzchowny, który jednocześnie wyznacza położenie dołu pachwinowego przyśrodkowego oraz trójkątu Hasselbalcha, który to stanowi miejsce osłabionego oporu w ścianie brzusznej. Bocznie ograniczony jest on przez naczynia nabrzuszne dolne, a przyśrodkowo przez pochewki mięśnia prostego brzucha. Kanał pachwinowy rozpoczyna się pierścieniem pachwinowym głębokim, a kończy wcześniej wspomnianym pierścieniem powierzchownym. Zawartość kanału pachwinowego jest różna i zależy od płci. U mężczyzn jest to przede wszystkim powrózek nasienny, a u kobiet więzadło obłe macicy oraz gałąź płciową nerwu udowo-płciowego.

Przepukliny pachwinowe możemy podzielić na skośne i proste. Podział ten uwarunkowany jest przez miejsce, w którym worek przepuklinowy wydostaje się poza naturalne położenie. Przepukliny pachwinowe proste (łac. hernia inguinalis directa) przedostają się przez dół pachwinowy przyśrodkowy i są położone bocznie od więzadła pępkowego przyśrodkowego oraz przyśrodkowo od naczyń nabrzusznych dolnych. Nie przechodzą one przez kanał pachwinowy i są one dwa razy rzadsze niż przepukliny pachwinowe skośne.

Przepukliny pachwinowe skośne (łac. hernia inguinalis obiqua) różnią się od skośnych między innymi ułożeniem w stosunku do naczyń nabrzusznych dolnych, a mianowicie zawsze znajdują się bocznie od nich. Swój początek mają w dole pachwinowym głębokim, dalej przebiegając przez kanał pachwinowy. Przepukliny te mogą być wrodzone lub nabyte. Przepuklina pachwinowa to najczęstsza wada wrodzona u dzieci, która wymaga interwencji chirurgicznej.

Ponadto można wyróżnić jeszcze inne rodzaje przepuklin, różniące się rozległością przemieszczenia worka przepuklinowego. O przepuklinie pachwinowej zupełnej mówimy wtedy, gdy worek przepukliny przedostaje się aż poza pierścień pachwinowy zewnętrzny. Kiedy zaś worek dostaję się do moszny to mówimy o przepuklinie mosznowej (łac. hernia scrotalis). Analogicznie u kobiet występuje przepuklina wargowa (łac. hernia labialis), a worek tej przepukliny przebiega wzdłuż więzadła obłego macicy i znajduje się w obrębie warg sromowych większych.

Inną sytuacją jest stan, w którym worek przepuklinowy jest duży, a przez to siły ciążenia mogą sprawić, iż worek przemieści się po tylnej ścianie otrzewnej ściennej narządów śródbrzusza, które jednocześnie tworzą jego ściany – tak tworzy się przepuklina ześlizgowa. Przepuklina pachwinowa wymaga różnicowania przede wszystkim z przepukliną udową, ale także z powiększonymi węzłami chłonnymi, z niezastąpionym jądrem, torbielą nasieniową, żylakami powrózka nasiennego oraz - w przypadku przepukliny mosznowej - z wodniakiem jądra. Ponadto u kobiet należy uwzględnić torbiel rzekomą wargi sromowej większej. Obecnie w opisie przepuklin pachwinowych obowiązuje klasyfikacja L.M. Nyhusa, jednego z większych twórców zajmujących się leczeniem przepuklin w XX wieku. Klasyfikacja ta dzieli przepukliny na IV typy.

Przepuklina udowa

Przepuklina udowa (łac. hernia femoralis) odpowiada za mniej więcej 4% wszystkich przepuklin występujących w okolicy pachwinowej i jest około 10 razy rzadsza niż przepuklina pachwinowa. Anatomicznie związana jest z kanałem udowym (łac. canalis femoralis), czyli przestrzenią, znajdującą się między pierścieniem udowym głębokim a pierścieniem udowym powierzchownym. Kanał udowy jest wąski, a średnia jego długość to 3-4 cm. Przestrzeń ta od przodu ograniczona jest przez blaszkę powierzchowną powięzi szerokiej, od tyłu blaszkę głęboką powięzi szerokiej, a bocznie przez żyłę udową. Wrotami kanału jest pierścień udowy, a jego wylot dół owalny. Zawiera naczynia (tętnica i żyła udowa), węzły chłonne oraz tkankę tłuszczową.

Przepuklina udowa łącznie z przepukliną pachwinową, zgodnie z obowiązującą nomenklaturą, zaliczane są wspólnie do przepuklin pachwiny – hernia groin. Według klasycznej definicji przepuklina udowa to uwypuklenie otrzewnej, czyli worka przepuklinowego wraz z zawartością, przez wrota przepukliny, czyli pierścień udowy i dalej aż do kanału udowego. Jednakże nie zawsze worek przepuklinowy opuszcza wrota w klasycznym miejscu. Wówczas mamy do czynienia z rzadkimi odmianami przepuklin udowych:

Przepuklina udowa zewnętrzna (łac. hernia femoralis externa) – to stan, w którym worek przepuklinowy uwypukla się przez powstały rozstęp mięśniowy. W tym wypadku worek układa się pomiędzy mięśniem biodrowym i lędźwiowym większym. Przepuklina przednaczyniowa i pozanaczyniowa (łac. hernia prevascularis et retrovascularis) powstaje natomiast w wyniku uwypuklenia worka przepuklinowego do przodu lub do tyłu od naczyń udowych, przez co może również uciskać gałąź udową nerwu płciowo-udowego.

Przepuklina łonowa

Przepuklina łonowa, grzebieniowa (łac. hernia pubicus s. pectinea) – powstaje w momencie uwypuklenia się worka przepuklinowego pod powięź grzebieniową na przedniej powierzchni mięśnia grzebieniowego. Podobnie jak w przypadku przepuklin pachwinowych, najczęściej występującą zawartością worka przepukliny udowej stanowi sieć większa oraz jelito cienkie. W różnicowaniu diagnostycznym pod uwagę brane są również inne możliwe schorzenia, wywołujące podobne dolegliwości, głównie takie jak przepuklina pachwinowa, tłuszczak przedotrzewnowy i powiększone węzły chłonne okolicy pachwinowej, a także żylaki ujścia żyły odpiszczelowej lub ropień opadowy.

Przepuklina pępkowa

 Przepuklina pepkowa (łac. hernia umbilicalis) – to uwypuklenie worka przepuklinowego wraz z zawartością poprzez rozszerzony pierścień pępkowy. Powyższy stan przebiega z towarzyszącym poszerzeniem kresy białej oraz rozejścia się mięśni prostych brzucha w pobliżu pępka. Wyżej wymienione czynniki powodują dodatkowe osłabienie pierścienia pępkowego i poszerzenie wrót. Przepuklina ta stanowi od 3 do 6% wszystkich przypadków przepuklin brzusznych i występuje 10 razy częściej u kobiet niż u mężczyzn.

U dzieci schorzenie spowodowane jest przez niezamknięcie się pierścienia pępkowego. Fizjologicznie po porodzie dochodzi do samoistnego obkurczania się i w efekcie końcowego zamknięcia pierścienia pępkowego i ma to miejsce między 4 a 6 miesiącem życia dziecka. Gdy ten proces zostaje zaburzony, dochodzi do powstania wrodzonej przepukliny pępkowej. W przypadku występowania przepukliny pępkowej u dorosłych dochodzi do osłabienia struktury powięzi poprzecznej z jednoczesnym wzrostem ciśnienia w jamie brzusznej, na przykład w przypadku wodobrzusza czy choroby nowotworowej. Zdarza się także, że dodatkowym czynnikiem usposabiającym do wystąpienia przepukliny jest osłabienie pierścienia pępkowego spowodowane uszkodzeniem tej struktury podczas operacji laparoskopowych.

Zawartością worka jest najczęściej sieć większa oraz jelito cienkie, a w rzadkich przypadkach zdarza się, iż stanowi ją również okrężnica poprzeczna czy esowata. W postępowaniu różnicowym należy brać pod uwagę tłuszczaka przedotrzewnowego, ropnia okołopępkowego i guza przerzutowego. Przepuklina ta ma zazwyczaj charakter postępujący i realnie występującym zagrożeniem jest jej uwięźnięcie co stanowi pilne wskazanie do interwencji chirurgicznej. Podobnie jak w przypadku innych przepuklin, jedynym skutecznym leczeniem przepukliny pępkowej jest leczenie operacyjne.

Przepuklina kresy białej

Przepuklina kresy białej (łac. hernia linea albae, hernia epigastrica) – wrotami tej przepukliny jest niewielki otwór o średnicy około 0,5 – 1,5 cm, występujący między włóknami mięśniowymi kresy białej, czyli, najprościej rzecz ujmując, miejsca łączącego lewą i prawą stronę mięśni brzucha. Zazwyczaj wrota te są zlokalizowane między wyrostkiem mieczykowatym mostka a pępkiem. Zawartość worka najczęściej stanowi tłuszcz przedotrzewnowy.

Według dostępnych danych, przepuklina kresy białej rozpoznawana jest u ok. 3 – 5% dorosłych. Występuje trzy razy częściej u mężczyzn niż u kobiet. Niewielkich rozmiarów przepukliny kresy białej często spotykane są u młodych, aktywnych fizycznie osób. Może również występować od urodzenia, jednak jest wtedy trudna do zdiagnozowania. Zazwyczaj przepuklina wrodzona objawia się u dzieci w wieku przedszkolnym, kiedy to dziecko podejmuje większą aktywność fizyczną. Leczeniem z wyboru przepukliny kresy białej jest leczenie operacyjne.

Przepuklina zasłonowa

Przepuklina zasłonowa (łac. hernia obturatoria) – to stan, w którym dochodzi do uwypuklenia otrzewnej ściennej wraz z całą zawartością przez kanał zasłonowy aż do komory mięśni przywodzicieli, znajdującej się pod mięśniem podgrzebieniowym. Kanał zasłonowy (łac. canalis obturatorius) to 2-3 centymetrowa struktura anatomiczna, mieszcząca się w przednim kącie otworu zasłonowego. Zawartość kanału stanowią naczynia zasłonowe (tętnica i żyła), nerw zasłonowy oraz naczynia chłonne. Od przodu kanał zasłonowy ograniczony jest przez guzek zasłonowy przedni, zaś od tyłu przez jednoimienny guzek tylny. Górną granicę stanowi rowek zasłonowy, a od dołu strukturę odgranicza wolny brzeg błony zasłonowej.

Najczęściej spotykaną zawartością worka tej przepukliny jest jelito cienkie. Przepuklina zasłonowa jest rzadko spotykanym schorzeniem w populacji. Zgodnie z danymi statystycznymi, stanowi ona około 1-2% wszystkich przepuklin brzusznych. Znacznie częściej występuje po stronie prawej (w około 60%), dość często również zdarza się, iż występuje obustronnie (ok. 15%). Jest spotykana do 6 razy częściej u kobiet niż u mężczyzn. Do najczęstszych przyczyn tworzenie się przepuklin zasłonowych należą urazy (złamania okolicznych kości np. złamania kości miednicy) oraz osłabienie powięzi zasłonowej i zaniki mięśniowe. Leczeniem z wyboru jest leczenie operacyjne.

Przepuklina kulszowa

Przepuklina kulszowa (łac. hernia ischiadica) to stan, w którym worek przepuklinowy wraz z zawartością uwypukla się przez otwór kulszowy większy, zazwyczaj przez jego górną część, czyli otwór nadgruszkowaty, i znajduje się pod mięśniem pośladkowym większym. Jak w przypadku znacznej rzeszy przepuklin brzusznych, tak i w przypadku tej przepukliny zawartość worka stanowi najczęściej jelito cienkie. W literaturze znajdują się pojedyncze opisy, mówiące o sporadycznym występowaniu wyrostka robaczkowego, jajowodu, pęcherza moczowego czy moczowodu jako zawartości worka przepuklinowego. Należy ona do najrzadziej występujących przepuklin brzusznych. Wśród możliwych przyczyn jej powstawania można wymienić nadwyrężenie bądź uszkodzenie powięzi pokrywającej otwór kulszowy większy. W rozpoznaniu różnicowym pod uwagę należy brać także inne możliwe przyczyny, takie jak głęboki ropień pośladka, tłuszczak czy guz nowotworowy. Jedynym skutecznym sposobem leczenia przepukliny kulszowej jest leczenie operacyjne.

Przepuklina pooperacyjna

Przepuklina pooperacyjna powstaje najczęściej w wyniku błędu technicznego w czasie operacji. Do najczęstszych należy na przykład zbyt duże oddalenie szwów od siebie, nadmierne napięcie szwów lub uszkodzenie naczyń krwionośnych. Ponadto do wystąpienia schorzenia przyczyniać się mogą powstałe krwiaki w ranie pooperacyjnej, nadmierne napięcie spowodowane działaniem tłoczni brzusznej, np. w trakcie wymiotów, niedrożności pooperacyjnej, kaszlu czy czkawki.

Czynniki, predysponujące do wystąpienia przepukliny pooperacyjnej, dzielimy na poddające się kontroli i nie poddające. Do pierwszej grupy zaliczamy otyłość, typ cięcia, typ szwu, rodzaj materiału szewnego, zakażenie rany, krwiaki czy dreny w ranie. W drugiej grupie na pierwszy plan wysuwa się wiek i płeć chorego, zakażenia ogólne, choroby współistniejące, stosowanie GKS-ów, wytrzewienie oraz liczne porody. W naturalnym rozwoju zmiany często dochodzi do uwięźnięcia przepukliny, a czasami do jej zadzierzgnięcia.

W dostępnych klasyfikacjach istnieje podział przepuklin pooperacyjnych ze względu na wielkość wrót przepuklinowych i odpowiednio są to przepukliny małe o średnicy wrót do 5 cm, średnie – powyżej 5 cm, ale nie większe niż 10 cm, oraz duże – powyżej 10 cm. Ponadto istnieje również podział ze względu na położenie przepuklin, a mianowicie na przepukliny przyśrodkowe i boczne.

Epidemiologia - częstość występowania przepuklin brzusznych

Z dostępnych danych statystycznych można odczytać, iż w ciągu całego życia przynajmniej co 10 z nas rozwinie jedną z przepuklin brzusznych, albowiem jak wynika z amerykańskich statystyk, schorzenie to dotyka mniej więcej 10% całej populacji. W Stanach Zjednoczonych każdego roku jest przeprowadzanych ponad milion operacji przepuklin brzusznych, z czego około 770 tysięcy zabiegów dotyczy przepukliny pachwinowej. Jest to najczęściej występująca przepuklina brzuszna i odpowiada za 60-70% wszystkich przepuklin. Z większą częstością występują przepukliny pachwinowe prawostronne. Dotyczy w głównej mierze mężczyzn, a stosunek częstości występowania tego schorzenia u mężczyzn do kobiet wynosi 7:1.

Inne przepukliny występują już znacznie rzadziej, i tak przykładowo przepuklina pępkowa stanowi około 15% wszystkich przepuklin. Często występuje jako wada wrodzona, obecnie współczynnik występowania tej wady wrodzonej waha się w granicach 1-2,5 na 5000 żywych urodzeń dzieci. Przepuklina udowa, która lokalizuje się poniżej więzadła pachwinowego, jest jedną z częstszych przepuklin u kobiet, albowiem stanowi 30% wszystkich przepuklin. Jej ogólna częstość występowania jest szacowana na około 12%. Dość często ulega uwięźnięciu. Przyczyny tego stanu rzeczy należy upatrywać w budowie anatomicznej kanału udowego, którego światło jest wąskie, co sprzyja uwięźnięciu, a co za tym idzie powstawaniu niedrożności.

Przepuklina kresy białej odpowiada za niewielki odsetek wszystkich przepuklin brzusznych i oscyluje między 2 a 10% częstością występowania. Częściej pojawia się u mężczyzn, zwłaszcza otyłych. Innym rodzajem również należących do grupy przepuklin brzusznych jest przepuklina pooperacyjna. Blizna pooperacyjna może stać się punktem wyjścia przepukliny nawet u 20% pacjentów po przebytej laparotomii. Dodatkowymi czynnikami usposabiającymi do wytworzenia się przepukliny są długie, podłużne cięcia operacyjne, szczególnie po zabiegach zarówno u osób niedożywionych jak i otyłych oraz u pacjentów z chorobami nowotworowymi. Inne przepukliny, takie jak przepuklina kulszowa, zasłonowa, przepuklina lędźwiowa czy Speigla występują niezwykle rzadko.

Przyczyny powstawania przepuklin

Mimo, iż jest XXI wiek, a medycyna znajduje się na wysokim poziomie i jej dalszy postęp zachodzi w bardzo szybkim tempie, to etiopatogeneza powstawania przepuklin do dnia dzisiejszego nie jest w pełni poznana. Na swoim portalu przepukliny.com.pl prof. dr hab. Stanisław Dąbrowiecki pisze, iż na odkrywcę patogenezy tworzenia się przepuklin czeka nagroda Nobla.

Poznane czynniki, sprzyjające tworzeniu się przepuklin, można podzielić na wrodzone i nabyte. Do wrodzonych przyczyn zaliczamy zaburzenia genetyczne, związane z dysfunkcjami w strukturze kolagenu III, a dokładnie za zwiększenie jego ilości w tkance łącznej kosztem kolagenu typu I. Kolagen typu III określany jest jako forma niedojrzała kolagenu, a wcześniej opisany wzrost jego ilości w tkance łącznej powoduje, że staje się ona mniej wytrzymała na wzrost ciśnienia wewnątrzbrzusznego, co w efekcie predysponuje do powstawania przepuklin. Ponadto uważa się, że nie tylko synteza kolagenu jest zaburzona, ale również jego rozkład, albowiem udowodniono, iż u chorych z przepukliną stwierdza się wzrost aktywności niektórych metaloproteinaz, enzymów biorących czynny udział w rozkładzie tego materiału budulcowego. Innymi przyczynami powstawania przepuklin są wady rozwojowe oraz ubytki w strukturach anatomicznych.

Do czynników nabytych zalicza się niedożywienie oraz otyłość, a także palenie tytoniu, stosowanie sterydów oraz choroby nowotworowe. Dodatkowo czynnikiem ryzyka może być długo utrzymujący się wzrost ciśnienia wewnątrzbrzusznego, na przykład podczas przewlekłych zaparć, w przypadku przerostu gruczołu krokowego, czy chorób płuc przebiegających z obturacją dróg oddechowych. Wzrost tego ciśnienia powoduje spadek wytrzymałości tkanek i ich przyspieszone zużycie. Ważną rolę w patogenezie tworzenia się przepuklin odgrywają również czynniki ogólnoustrojowe, które tak oddziałują na organizm, że pod ich wpływem dochodzi do osłabienia wytrzymałości tkanki łącznej. Do najważniejszych zalicza się cukrzyca, niedobór białka w diecie, niedożywienie oraz terapia sterydowa.

Mimo postępu medycyny, na dzień dzisiejszy nie jest jeszcze możliwy pomiar, który mówiłby o stanie tkanki łącznej i ewentualnej możliwości tworzenia przepuklin. W przypadku przepuklin pooperacyjnych niezależnym czynnikiem, branym pod uwagę w patogenezie, jest błąd techniczny operatora.

Istotną rolę w tworzeniu się przepuklin brzusznych odgrywają uwarunkowania anatomiczne. Pojawiają się one w miejscach o osłabionej strukturze i oporności. Są to najczęściej miejsca połączeń rozcięgien oraz naturalnych otworów, przez które przedostać się mogą inne struktury anatomiczne. Wyżej opisane patologie i czynniki predysponujące razem przyczyniają się do tworzenia i wystąpienia przepuklin brzusznych.

Objawy mogące towarzyszyć przepuklinom

W trakcie trwania i rozwoju schorzenia, jakim jest przepuklina, może ona dawać pewne objawy zarówno przedmiotowe, jak i podmiotowe. Przepuklina może zostać wykryta podczas rutynowego badania fizykalnego, bądź też w momencie uwięźnięcia zawartości worka przepuklinowego, kiedy to prezentuje objawy ostrego brzucha. Zależnie od rodzaju przepukliny może ona dawać mniej lub bardziej charakterystyczne objawy. Do najczęstszych symptomów należy dobrze widoczny i wyczuwalny guz w okolicy, której dotyczy dana przepuklina. Zazwyczaj podczas jego przemieszczania pacjent odczuwa ból i dyskomfort z charakterystycznym promieniowaniem, na przykład w przypadku przepukliny pachwinowej ból promieniuje do jądra. Zaś w przypadku przepukliny udowej tkliwy guzek zlokalizowany jest przyśrodkowo od tętnicy udowej, tuż pod więzadłem pachwinowym. Zazwyczaj jest to niewielki guzek rozmiarów do 2-3 cm. Natomiast u chorych z przepukliną pępkową ból zlokalizowany jest wokół pępka i ma charakter kłujący, z dość częstym promieniowaniem do pleców i towarzyszącymi zaparciami.

W przypadku uwięźnięcia przepukliny występują typowe objawy niedrożności mechanicznej przewodu pokarmowego. Charakterystyczną cechą jest nagłe pojawienie się objawów. Do najczęstszych symptomów niedrożności mechanicznej należą wymioty i nudności o nasileniu zależnym od poziomu na jakim znajduje się niedrożność. Ponadto występuje kolkowy ból brzucha spowodowany rozdęciem pętli jelitowych. W zależności czy jest to niedrożność częściowa czy całkowita dochodzi do zatrzymania stolca i gazów. Wszystkiemu towarzyszy znaczne wzdęcie brzucha. Uwięźnięcie worka przepuklinowego wraz z zawartością i wystąpienie powyższych objawów jest stanem zagrożenia życia i wymaga pilnego zaopatrzenia chirurgicznego.

Badanie diagnostyczne chorego

Rozpoznanie przepukliny może postawić już lekarz pierwszego kontaktu podczas rutynowego badania podmiotowego i przedmiotowego, a następnie skierować chorego do lekarza specjalisty chirurgii ogólnej. Przebieg wnikliwego badania przedmiotowego jest różny i zależny od rodzaju przepukliny brzusznej. Przykładowo, u pacjenta z przepukliną pachwinową lekarz przeprowadza badanie kanału pachwinowego w pozycji stojącej i przebiega ono następująco:

  • W pierwszej kolejności lekarz kładzie palec w najniższym punkcie moszny chorego mężczyzny. Wówczas dochodzi do wgłobienia części ściany moszny do pierścienia pachwinowego powierzchownego, który znajduje się poniżej kości łonowej.
  • Palec badającego lekarza zostaje wprowadzony do kanału pachwinowego wzdłuż powrózka nasiennego.
  • Dalej wykonywane są ruchy palcem w kierunku dogłowowym i bocznym.

Obowiązuje badanie obustronne. Następnie badanie jest powtarzane w identyczny sposób, tyle tylko że podczas badania pacjent podwyższa ciśnienie śródbrzusze, a osiąga to za pomocą kaszlu, napinania powłok lub też poprzez wykonanie manewru Valsalvy (napięcie brzucha przy zamkniętej głośni). Zależnie od rodzaju przepukliny, podczas badania lekarz stwierdza dla każdej z nich konkretne objawy. Dla przepukliny pachwinowej skośnej worek przepuklinowy lekko uderza w badający palec, a w przypadku przepukliny znacznych rozmiarów wyczuwalny jest guz w kanale pachwinowym. Kiedy podczas badania guz jest wyczuwalny opuszką palca podejrzewamy przepuklinę pachwinową prostą.

Podczas badania przedmiotowego często rozpoznaje się przepuklinę prostą, kiedy to tak naprawdę jest przepuklina skośna. Różnicowanie obu typów przepuklin jest trudne i obarczone dość sporym błędem diagnostycznym. Przydatnym badaniem u chorych z wadami genetycznymi dotyczącymi budowy tkanki łącznej, u których można się spodziewać wystąpienia mnogich przepuklin jest herniografia, czyli bardzo czułe badanie radiologiczne.

Sposoby leczenia przepuklin

Jedynym skutecznym sposobem leczenia znacznej większości przepuklin brzusznych jest zabieg chirurgiczny. Istnieje oczywiście leczenie zachowawcze, w postaci noszenia pasa przepuklinowego, jednak jest ono zarezerwowane dla małej, ściśle określonej grupy pacjentów. Na uwadze trzeba mieć fakt, iż przepukliny same nie zanikają i mają tendencję do powiększania się wraz z upływem czasu oraz istnieje realne ryzyko uwięźnięcia jej zawartości. Ponadto długotrwałe stosowanie pasa niesie ze sobą ryzyko przewlekłego odczynu zapalnego, co później może utrudnić zabieg operacyjny.

Historia chirurgicznego leczenia przepuklin sięga czasów starożytnych: w Papirusie Ebersa spotykamy się z jednym z pierwszych opisów, dotyczących przepuklin. Dokument ten sięga 1552 roku p.n.e. Poprzez kolejne lata aż do czasów teraźniejszych postępuje rozwój chirurgicznego leczenia przepuklin. Obecnie są możliwe trzy metody leczenia operacyjnego przepuklin brzusznych, a mianowicie z dostępu przedniego, z dojścia tylnego przedotrzewnowego oraz metody laparoskopowe. Dodatkowo wprowadzone siatki z tworzywa sztucznego stworzyły możliwość zaopatrzenia przepuklin znacznych rozmiarów oraz zwiększyły skuteczność zabiegów i zniwelowały ryzyko nawrotu oraz możliwe powikłania.

Wskazania do konkretnego leczenia operacyjnego

Rocznie na świecie wykonuje się kilka milionów zabiegów chirurgicznych, leczących przepukliny. Dostępnych jest kilkadziesiąt metod leczenia operacyjnego, z czego za wzorzec uważana jest operacja metodą Lichtensteina. Wprowadzone w późniejszym okresie operacje techniką laparoskopową zarezerwowane są jak na razie przepuklinom nawrotowym bądź też bywają stosowane w leczeniu przepukliny pierwotnej u osób młodych, aktywnych fizycznie.

Ponadto, według obowiązujących zaleceń, w przypadku przepuklin pachwinowych nawrotowych oraz u chorych w wieku powyżej 30 roku życia zalecaną metodą jest operacja z użyciem technik beznapięciowych (z użyciem siatek z tworzywa sztucznego). Dodatkowo u tej części chorych, u której istnieją zaburzenia w syntezie kolagenu i związanego z tym osłabienia struktury tkanki łącznej również zalecane jest stosowanie technik z użyciem siatek z tworzywa sztucznego. Stosowanie tradycyjnych metod chirurgicznych zalecane jest u ludzi młodych do 30 roku życia. Tak sytuacja konkretnych wskazań wygląda w przypadku leczenia przepukliny pachwinowej, najbardziej rozpowszechnionej ze wszystkich przepuklin brzusznych.

Przy rozpoznaniu przepukliny pępkowej w leczeniu chirurgicznym również możemy wyróżnić kilka podstawowych metod, które mają dla siebie charakterystyczne wskazania. Na przykład proste zszycie wrót stosowane jest głównie u ludzi młodych i dzieci z małą przepukliną, którą najczęściej da się odprowadzić. Technika operacyjna wprowadzona przez Mayo stosowana jest w przypadku dużych przepuklin pępkowych. Podobnie jak w przypadku przepuklin pachwinowych tak i w przepuklinach pępkowych z powodzeniem stosowane są techniki beznapięciowe z użyciem siatek z tworzywa sztucznego oraz techniki laparoskopowe.

Podobnie sprawa ma się w leczeniu przepuklin pooperacyjnych, gdzie technika operacji może być dobierana zależnie od wielkości przepukliny. Tak więc przy zaopatrywaniu przepuklin małych i średnich preferowane jest proste zszycie warstwowe. Duże przepukliny można zoperować poprzez zamknięcie ubytku za pomocą odwróconych przednich blaszek pochewek mięśni prostych brzucha tzw. metodą „podwójnych drzwi” Brennera. Jednak znaczna większość przepuklin pooperacyjnych zaopatrywana jest technikami z użyciem siatek z tworzywa sztucznego.

Przeciwwskazania do leczenia operacyjnego przepuklin

Przeciwwskazania do operacyjnego leczenia przepuklin zależą w znacznej mierze od tego, czy jest to operacja techniką klasyczną czy też laparoskopową, a także od rodzaju stosowanego leczenia oraz chorób współistniejących pacjenta. Podstawowym i bezwzględnym przeciwwskazaniem jest brak zgody pacjenta na zaproponowane leczenie. Ten aspekt nie podlega żadnej dyskusji. Ponadto do przeciwwskazań należą ciężkie choroby ogólnoustrojowe, takie jak choroba niedokrwienna serca, ciężkie nadciśnienie tętnicze i niewydolność krążenia, a także niedokrwistość, zaburzenia elektrolitowe, cukrzyca i niewydolność oddechowa stanowią względne przeciwwskazanie i stany te wymagają wyrównania i specjalnego przygotowania pacjenta do operacji. Należy także zwrócić uwagę na wszelkie ropne zmiany skóry okolicy operowanej. Przed zabiegiem muszą one być wcześniej wygojone.

W przypadku technik laparoskopowych występują dodatkowe, odrębne przeciwwskazania do tego typu zabiegu. Wśród nich należy wymienić niewydolność krążeniowo-oddechową, obecność licznych blizn pooperacyjnych oraz obecność przetok ropnych i jelitowych, a także duża przepuklina mosznowa, stany po resekcji węzłów chłonnych w miednicy mniejszej oraz stan po radioterapii okolicy pachwiny.

Jaki lekarz podejmuje się operacyjnego leczenia przepuklin?

Zabieg chirurgiczny, leczący przepukliny, przeprowadzany jest przez specjalistę chirurgii ogólnej. W przypadku przepukliny nieuwięźniętej pacjent może zostać wstępnie zdiagnozowany już w trakcie badania podmiotowego i przedmiotowego przez lekarza pierwszego kontaktu. Ten następnie kieruje chorego do specjalistycznej poradni chirurgicznej. Dalej po przebadaniu przez chirurga pacjent kierowany jest na leczenie operacyjne. Powyższe dwa etapy wiążą się ze sporym okresem oczekiwania w kolejce. Albowiem operacyjne leczenie przepuklin przeprowadzane jest w państwowych placówkach leczniczych w ramach kontraktu z Narodowym Funduszem Zdrowia. Pacjent chcąc uniknąć oczekiwania może wybrać jedną z ofert wielu placówek prywatnych oferujących dane leczenie w swojej klinice.

Inaczej sytuacja przedstawia się w przypadku przepukliny uwięźniętej, która stanowi bezpośrednie zagrożenie życia i wymaga pilnej interwencji chirurgicznej. Pacjent zostaje przyjęty do pobliskiego oddziału SOR (Szpitalny Oddział Ratunkowy), który kieruje dalszym odpowiednim postępowaniem z takim pacjentem.

Przygotowanie pacjenta do zabiegu operacyjnego leczenia przepuklin

Przeprowadzeniu operacji podejmują się lekarze dwóch specjalności, którzy ściśle ze sobą współpracują: chirurg oraz anestezjolog. Powodzenie całego zabiegu zależy od trafnie dobranego znieczulenia oraz prawidłowo wykonanej techniki operacyjnej. Dla bezpiecznie przeprowadzonego znieczulenia niezbędne jest wcześniejsze zbadania pacjenta i rozmowa chorego z lekarzem anestezjologiem. Ma to na celu dogłębne przeanalizowanie sytuacji chorego, jego ewentualnych chorób współistniejących, przyjmowanych przewlekle leków oraz ustalenia możliwych przeciwwskazań do wykonania znieczulenia.

Pacjent musi mieć także wykonany pakiet podstawowych badań, jak przed większością zabiegów operacyjnych, przebiegających ze znieczuleniem. Jest to między innymi badanie morfologii krwi, poziom elektrolitów, ocena podstawowych parametrów układu krzepnięcia i badanie ogólne moczu, jak również badanie elektrokardiograficzne (EKG) i RTG klatki piersiowej. Zależnie od stanu zdrowia pacjenta mogą być wymagane inne dodatkowe badania.

Badania przed operacyjnym leczeniem przepuklin:

  • morfologia krwi,
  • poziom elektrolitów (sód, potas),
  • stężenie mocznika i kreatyniny,
  • podstawowe parametry układu krzepnięcia (czas protrombinowy, INR, APTT, fibrynogen),
  • badanie ogólne moczu,
  • oznaczenie grupy krwi,
  • oznaczenie poziomu HBS i HCV,
  • badanie elektrokardiograficzne (EKG),
  • RTG klatki piersiowej.

Chory ze współistniejącymi chorobami, znajdujący się pod opieką specjalistów, powinien posiadać wypisaną konsultację przez lekarza danej specjalności z informacją o bezpieczeństwie planowanego zabiegu Ponadto chory powinien poinformować lekarza prowadzącego o przyjmowanych przewlekle lekach oraz ewentualnych znanych uczuleniach na leki. Istnieją leki, które wymagają zaprzestania ich przyjmowania przed planowanym zabiegiem operacyjnym. Niemniej jednak taka sytuacja powinna być ściśle omówiona z lekarzem prowadzącym i bez jego zgody nie powinna być przerywana ani kontynuowana terapia. Najczęściej sytuacja ta dotyczy leków przeciwkrzepliwych.

Dzień przed zabiegiem chory rozmawia z chirurgiem na temat planowanego zabiegu, jego rozległości, czasu trwania i możliwych powikłaniach. Następnie podpisuje zgodę na zabieg, a także po rozmowie z anestezjologiem i wypełnieniu ankiety anestezjologicznej następuje anestezjologiczna kwalifikacja do zabiegu. Przed zabiegiem chory powinien pozostawać minimum 6 godzin na czczo.

Operacyjne leczenie przepuklin - techniki operacyjne

Zabieg operacyjny jest jedynym skutecznym sposobem leczenia przepuklin brzusznych.

Przepuklina pachwinowa

Aktualnie istnieje wiele metod leczenia przepuklin pachwinowych. Najprościej można je podzielić na techniki klasyczne, beznapięciowe z użyciem siatek z tworzywa sztucznego oraz na techniki laparoskopowe. Do klasycznych sposobów leczenia chirurgicznego przepukliny pachwinowej należą metody opracowane przez Bassiniego. Operacja ta opiera się na naprawie ściany tylnej kanału pachwinowego poprzez zaopatrzenie jej pojedynczymi nićmi niewchłanialnymi, zszycia rozcięgna mięśnia poprzecznego z więzadłem pachwinowym oraz ścięgna łączącego.

Kolejną techniką, również należącą do klasycznej chirurgii, jest metoda opracowana przez dr E. Shouldice’a i współpracowników, inaczej nazywana operacją kanadyjską, uważana niegdyś za złoty standard w leczeniu przepuklin pachwinowych. Zasadą zaopatrzenia przepukliny metodą Shouldice’a podobnie jak w przypadku operacji Bassiniego jest zszycie ścięgna łączącego z pasmem biodrowo-łonowym. Podstawą tej techniki jest podwojenie rozpreparowanych płatów powięzi poprzecznej. Powyższe operacje cechują się dość dobrą skutecznością, odsetek nawrotów jest niewielki i w przypadku leczenia metodą Bassiniego wynosi ok. 9,6%, zaś metodą Shouldice’a 1,5-3,8.

Innym sposobem leczenia, ale również należącym do metod chirurgii klasycznej, jest technika opisana przez Girarda. Od pierwowzoru, czyli operacji Bassiniego, różni się tym, że powrózek nasienny zostaje pozostawiony w swoim fizjologicznym położeniu. Całość procedury przebiega ponad powrózkiem nasiennym, a pierścień pachwinowy zewnętrzny zostaje zachowany. Wartą wymienienia techniką klasyczną jest operacja Halsteda. Jej przebieg jest bardzo podobny do operacji Bassiniego i różni oba te zabiegi jedynie fakt, iż powrózek nasienny ulega przemieszczeniu powrózka nasiennego pod skórę ponad rozcięgno mięśnia skośnego zewnętrznego. W obecnych czasach czasami jest wykonywana u ludzi starszych, u których elementy ścięgniste są osłabione.

W świetle ciągłego rozwoju medycyny oraz obecnie coraz częściej stosowanych technik beznapięciowych, techniki klasyczne cieszą się słabnącą popularnością i już dziś stanowią raczej ciekawostkę historyczną. Wśród technik beznapięciowych z użyciem siatek z tworzywa sztucznego na pierwszy plan wysuwa się metoda Lichtensteina, wprowadzona w 1978 roku w Stanach Zjednoczonych w Hernia Institute w Los Angeles. Niepodważalną zaletą tego zabiegu, która zapewnia mu ciągła popularność, jest możliwość przeprowadzenia całej procedury operacyjnej w ramach chirurgii jednego dnia, co umożliwia ograniczenie kosztów pobytu pacjenta w szpitalu. Zabieg przeprowadzany jest w znieczuleniu miejscowym. Powyższa metoda zapewnia bardzo dobrą skuteczność. Ryzyko nawrotu przepukliny jest minimalne i wynosi mniej niż 1%.

Na przełomie XX i XXI wieku dokonano innych kolejnych modyfikacji metod beznapięciowych. Warta wymienienia jest na pewno operacja Rutkowa, której celem jest wprowadzenie do wrót przepukliny siatki tworzywa sztucznego swoim kształtem przypominającą złożoną parasolkę. Inną techniką, która rozwinęła się w oparciu o operację Lichtensteina, jest metoda PHS/UHS (Prolene Hernia System). Umożliwia ona potrójne zabezpieczenie wrót przepuklinowych, a dokładnie zabezpieczona jest okolica przedotrzewnowa, w kanale pachwinowym oraz ponad powięzią poprzeczną.

Oddzielnym działem chirurgii przepuklin jest ich zaopatrzenie metodami laparoskopowymi. Istotą tych metod jest wypreparowanie i przesunięcie z powrotem do jamy brzusznej zawartości worka przepuklinowego oraz na wzmocnieniu tylnej ściany kanału pachwinowego. Obecnie najczęściej operacje przeprowadzane są z dostępu całkowicie przedotrzewnowego – metoda TEP (totally extraperitoneal approach), a także naprawę przedotrzewnową przepuklin pachwinowych z dostępu przezbrzusznego – metoda TAPP (transabdominal preperitoneal approach). W obu wyżej wymienionych technikach zaopatrywania przepuklin stosowane są siatki polipropylenowe.

Przepuklina udowa

Operacyjne leczenie przepukliny udowej polega na wypreparowaniu worka przepuklinowego, odprowadzeniu jego zawartości na swoje miejsce, czyli do jamy brzusznej, podwiązaniu szyi worka przepuklinowego oraz plastyce pierścienia udowego. Kierunek rozwoju chirurgii, czyli jak najmniejszej inwazyjności i jak najkrótszego pobytu w jednostce leczniczej skłonił lekarzy do stosowania miejscowego znieczulenia przy zaopatrywaniu przepuklin brzusznych. Często ma to miejsce również w przypadku przepukliny udowej, której operacja w wielu jednostkach leczniczych przeprowadzana jest w ramach chirurgii jednego dnia. Wyróżnić można cztery podstawowe metody chirurgicznego leczenia przepuklin udowych:

  • Z dostępu udowego
  • Z dostępu pachwinowego
  • Z dostępu brzusznego
  • Metody laparoskopowe – TAPP i TEP

 Przepuklina pępkowa

Jedynym możliwym skutecznym leczeniem przepukliny pępkowej u dorosłych jest jej chirurgiczne zapatrzenie. Najprościej opisując polega ono na wypreparowaniu worka przepuklinowego, odprowadzeniu jego zawartości do jamy otrzewnej, podwiązaniu szyi worka oraz zamknięciu wrót przepukliny, co ma miejsce podczas plastyki pierścienia pępkowego. Podobnie jak w przypadku leczenia przepukliny udowej wyróżnić możemy cztery podstawowe metody chirurgicznego zaopatrywania przepuklin pępkowych:

  • Proste zszycie wrót
  • Operacja sposobem Mayo
  • Metody beznapięciowe
  • Metody laparoskopowe

Przepuklina kresy białej

Operacyjne leczenie przepukliny kresy białej polega na rekonstrukcji i wzmocnieniu osłabionej ściany brzucha. Podobnie jak w przypadku innych przepuklin brzusznych, tak i w tym wypadku istnieje wiele różnych metod chirurgicznego zaopatrzenia przepukliny. Obecnie często stosowane jest proste zszycie otworu w kresie białej – w przypadku przepuklin niewielkich rozmiarów lub tak zwane metody beznapięciowe z użyciem siatek z tworzywa sztucznego – zarezerwowane większym przepuklinom. Również podobnie jak w przypadku innych przepuklin jest możliwe zaopatrzenie tego rodzaju przepukliny metodami laparoskopowymi.

Przepuklina pooperacyjna

W leczeniu przepuklin pooperacyjnych wykorzystywanych jest wiele technik chirurgicznego ich zaopatrywania. Istnieją również konkretne wskazania do leczenia operacyjnego powyższych przepuklin, które lekarz powinien mieć na względzie decydując o odpowiedniej terapii. Stosowane techniki w obecnej chirurgii można podzielić na trzy podstawowe grupy:

  • Proste zszycie – zszycie warstwowe, zszycie „en masse” według J. Rutkowskiego
  • Autoplastyka powłok – zszycie z plastyką powięziowo – mięśniową, a tu wymienić należy zdwojenie powięzi według Mayo, nacięcia zwalniające mięśni skośnych zewnętrznych, odwrócenie blaszek pochewek mięśni prostych brzucha.
  • Plastyka powłok z użyciem siatek z tworzywa sztucznego
  • Techniki laparoskopowe

Rzadziej występujące przepukliny brzuszne - zasłonowe, kulszowe, Speigla

Powyższe przepukliny występują z o wiele mniejszą częstością od pozostałych. Skutecznym ich zaopatrzeniem jest leczenie operacyjne. Analogicznie jak w przypadku innych przepuklin brzusznych, dostępnych jest wiele metod ich chirurgicznego leczenia. Można je podzielić na proste zszycie wrót, metody beznapięciowe oraz z użyciem technik laparoskopowych (TEP i TAPP).

Zalecenia pooperacyjne po chirurgicznym zaopatrzeniu przepuklin brzusznych

Powrót do pełnej dyspozycyjności po operacyjnym leczeniu przepuklin brzusznych zależy od kilku czynników. Przede wszystkim od wielkości danej przepukliny oraz od metody chirurgicznej, którą ją zaopatrywano. Niemniej jednak pełne wygojenie tkanek i ich powrót do pełnej sprawności mechanicznej sprzed zabiegu wymaga czasu i trwa około 3 miesięcy. Przy operacjach, wykonywanych w znieczuleniu ogólnym, chory pozostaje na noc w szpitalu, zaś przy zabiegach znieczulanych miejscowo wychodzi do domu zazwyczaj jeszcze tego samego dnia. Wówczas zabieg przeprowadzany jest w ramach chirurgii jednego dnia. Powrót do pełnej aktywności w przypadku zabiegu otwartego trwa około 2-3 tygodni, a przy zastosowaniu technik laparoskopowych już po 7-10 dniach.

Zaraz po zabiegu operacyjnym pacjent jest jak najszybciej uruchamiany. Wszystko to ma na celu jak najszybszy powrót chorego do pełnej sprawności oraz profilaktykę przeciwzakrzepową. W tym celu dostaje on również zastrzyki podskórne w okolicę skóry brzucha z odpowiednią dawką heparyny drobnocząsteczkowej.

Należy również poinformować pacjenta, iż po operacji może odczuwać ból. Zabezpieczeniem we wczesnym okresie (pierwsze 48 godzin po zabiegu) będą silne środki przeciwbólowe, takie jak diklofenak czy ibuprofen. W późniejszym okresie wystarczające są już słabsze niesteroidowe leki przeciwzapalne, takie jak paracetamol czy kwas acetylosalicylowy.

Zdaniem większości lekarzy po operacji przepukliny pachwinowej nie ma żadnej konieczności noszenia pasów przepuklinowych, choć tak jak w przypadku postępowaniu pooperacyjnych wobec innych przepuklin sprawa jest indywidualnie rozważana do każdego pacjenta. Opatrunek osłaniający ranę operacyjną powinien być utrzymywany przez 2-3 dni. Kąpiel swobodnie może być brana już w drugiej bądź trzeciej dobie po zabiegu, jednak mając na uwadze ranę i obchodzić się z nią w sposób delikatny. Gdy ranę zszyto szwami niewchłanialnymi powinny być one zdjęte po około 7 dniach od zabiegu. Ponadto podczas procedury zdejmowania szwów skórnych lekarz chirurg dokonuje kontroli rany pooperacyjnej.

Możliwe powikłania po chirurgicznym zaopatrzeniu przepuklin brzusznych

Każda operacja niesie ze sobą ryzyko wystąpienia pewnych powikłań, a ich pojawienie się w głównej mierze zależy od indywidualnego stanu pacjenta oraz od doświadczenia operatora i poprawności wykonanego zabiegu. Wśród możliwych powikłań po operacyjnym leczeniu przepuklin brzusznych wymienić należy:

  • Obrzęk operowanej okolicy
  • Uszkodzenie nasieniowodu, obrzęk jądra i moszny w przypadku leczenia przepuklina pachwinowych – występuje z częstością 1 na 200-3000 operowanych przypadków przepukliny pierwotnej
  • Uszkodzenie okolicznych nerwów
  • Zrosty między pętlami jelitowymi
  • Zaburzenia w oddaniu moczu po operacji w wyniku skurczu zwieracza pęcherza moczowego – stan ten wymaga zacewnikowania pacjenta, występuje u 1 na 100 operowanych.
  • Krwiak w ranie oraz zakażenie rany pooperacyjnej – 1 na 100 operowanych, by uniknąć zakażenia w większości placówek włączany jest antybiotyk.
  • Zgrubienie blizny pooperacyjnej i długie jej bliznowacenie
  • Nawrót przepukliny – 1 na 30-100 operowanych
  • Ryzyko zgonu w wyniku operacji przepukliny jest minimalne i w statystykach przedstawia się jako liczba mniejsza niż 1 na 10 000 operowanych
  • Dodatkowo w przypadku operacji technikami laparoskopowymi wystąpić może krwiak wewnątrzotrzewnowy, wydostanie się gazu użytego w celu wytworzenia odmy poza jamę brzuszną oraz uszkodzenie jelita lub pęcherza moczowego

U pacjentów z nadwagą, otyłych oraz u palących papierosy ryzyko wystąpienia pewnych powikłań wzrasta. Częściej wystąpić może zakażenie rany pooperacyjnej oraz częściej zdarzają się powikłania sercowo-płucne i zakrzepowe.

Kierunek rozwoju chirurgicznego leczenia przepuklin brzusznych

Historia prób chirurgicznego zaopatrywania przepuklin brzusznych sięga czasów starożytnych. Istnieją zapiski opisujące przepukliny, których wiek sięga nawet ponad 3 000 lat. Po odkryciach i przeprowadzonych badaniach grobowców faraonów starożytnego Egiptu można wyciągnąć wnioski, iż już w tamtych czasach praktykowano zabiegi chirurgiczne leczące przepukliny. Za przykład można podać mumię faraona Memeptaha z lat 1224-1214 przed naszą erą, posiada ona dużą ranę w okolicy pachwiny z moszną oddzieloną od reszty ciała, co według badaczy dowodzi dokonania operacji przepukliny mosznowej.

O powszechności schorzenia także w tamtych czasach może świadczyć ujęcie tego problemu przez ówczesnych artystów. Zachowana rzeźba fenicka z Aleksandrii z lat 900 przed Chrystusem prezentowała postać nosząca pasy uciskające przepuklinę. Ponadto wiadomo, iż pasy przepuklinowe były praktykowane w Starożytnej Grecji, gdzie zalecali je tamtejsi medycy, a wśród nich nie mogło zabraknąć ojca medycyny samego Hipokratesa, który również w swoich naukach zalecał odprowadzanie uwięźniętej przepukliny. Następnie pojawia się coraz więcej zapisków na temat chirurgicznego leczenia przepuklin. Zaczynając od sławnego lekarza Aulusa Corneliusa Celsusa poprzez kolejnych chirurgów zajmujących się leczeniem przepuklin następował stopniowy rozwój jej terapii.

Pionierem i twórcą współczesnej chirurgii przepuklin jest Eduardo Bassini, który w 1889 roku opisał i opublikował pracę poświęconą zaopatrywaniu przepuklin pachwinowych. Wiek XX i XXI przyniósł dalszy szeroki rozwój tej dziedziny chirurgii, którego przełomem było odkrycie w 1935 roku syntetycznych polimerów i późniejsze ich użycie do tworzenia siatek, które do dziś pełnią zasadniczą rolę w zaopatrywaniu przepuklin brzusznych. Tym, który jako pierwszy przedstawił wyniki badań, przeprowadzonych na dużą skalę, oceniających skuteczność leczenia przepuklin brzusznych technikami beznapięciowymi, był w 1989 roku Lichtenstein, którego to metoda leczenia funkcjonuje do dziś.

W latach prężnego rozwoju technik laparoskopowych również w zaopatrywaniu przepuklin brzusznych metoda ta znalazła swe zastosowanie. Mimo potencjalnych wad, do których należy trudność techniczna i przymus użycia znieczulenia ogólnego ,posiada także wiele niepodważalnych zalet, czyli między innymi mniejszą inwazyjność co bezpośrednio przekłada się na o wiele szybszy powrót pacjenta do pełnej sprawności, oraz możliwość naprawy podczas jednego zabiegu przepuklin obustronnych czy wielokrotnych.

Obecnie istnieją trzy podstawowe sposoby chirurgicznego leczenia przepuklin brzusznych, a mianowicie z dojścia tylnego przedotrzewnowego, z dostępu przedniego oraz metody laparoskopowe. Rozwój medycyny i leczenia poszczególnych chorób postępuje nieustannie. W przypadku przepuklin brzusznych przełom w ich leczeniu następował regularnie, szczególnie między XIX a XX wiekiem. Przełomem XX wieku w zaopatrywaniu przepuklin było wprowadzenie technik beznapięciowych z użyciem siatek z tworzywa sztucznego. A co będzie przełomem w XXI wieku?

 

wybierz miasto, w którym chcesz wykonać
Sprawdź ofertę »

Najpopularniejsze pytania i odpowiedzi na temat chirurgicznego leczenia przepuklin brzusznych

Czy operacja przepuklin brzusznych jest refundowana przez NFZ?

Zabieg operacyjny przepuklin brzusznych przeprowadzany jest w państwowych placówkach w ramach kontraktu z Narodowym Funduszem Zdrowia. Z racji tego, iż najczęściej jest to operacja planowa wiąże się z koniecznością oczekiwania na zabieg w kolejce, a ta jest różna w poszczególnych szpitalach i może wahać się od miesiąca do pół roku a nawet więcej. Wszystko zależy od limitów i zaplanowanych już wcześniej zabiegów przez dany oddział chirurgiczny szpitala. Ponadto pierwsza wizyta w poradni chirurgicznej również wiąże się z oczekiwaniem.

Pacjent chcący ominąć oczekiwanie w kolejce, może wybrać jedną z ofert leczenia w prywatnych placówkach. Wówczas musi się on liczyć z poniesionym kosztem rzędu od kilku do kilkunastu tysięcy złotych. Wszystko zależy od rodzaju przepukliny, jej wielkości oraz użytego znieczulenia i techniki operacyjnej zaopatrującej przepuklinę.

Kiedy można wrócić do pracy po chirurgicznym zaopatrzeniu przepukliny?

Rekonwalescencja i pełny powrót do zdrowia zależy od wielu czynników, w tym między innymi od rodzaju operowanej przepukliny, jej rozległości oraz od użytej metody. Standardowo przy zastosowaniu technik beznapięciowych z wszczepieniem siatek z tworzywa sztucznego powrót do pełni zdrowia zajmuje około 2-3 tygodni. Regeneracja tkanek, uszkodzonych w czasie operacji, trwa około 3 miesięcy. Mając to wszystko na uwadze oraz rodzaj wykonywanej pracy lekarz wypisuje odpowiednio długie zwolnienie z pracy tak by nie narazić pacjenta na niepotrzebne cierpienie lub wystąpienie niepotrzebnych powikłań. Ponadto jest to sprawa bardzo indywidualna i powinna być w ten sposób rozważana w każdym przypadku. Rozbrat z miejscem pracy może więc trwać miesiąc lub też przeciągnąć się do 3 miesięcy w niektórych przypadkach.

Kiedy można wrócić do codziennych czynności po operacji przepukliny?

Tak jak wspomniano powyżej, rekonwalescencja i powrót do pełni zdrowia zależy od wielu czynników, w głównej mierze od wielkości przepukliny oraz od użytej metody chirurgicznej jej zaopatrzenia. W przypadku metod klasycznych-otwartych rekonwalescencja trwa około 2-3 tygodni, zaś po operacji metodą laparoskopową już po 7-10 dniach od zabiegu. Jest to jednak sprawa bardzo indywidualna i zależy w głównej mierze od nastawienia samego pacjenta. Istnieją przypadki, kiedy kilka dni po zabiegu operowanej przepukliny pacjenci jeżdżą na rowerze, uczestniczą w kursie tańca itp. Ogólnie lekarze tego nie zabraniają jeżeli pacjent wie, że może sobie na to pozwolić i nie odczuwa żadnych dolegliwości z tym związanych.

Jednak często pacjent odczuwa pewne dolegliwości bólowe, które ograniczają mu codzienne funkcjonowanie. W okresie rekonwalescencji obowiązuje ograniczenie podnoszenia ciężarów powyżej 3-4 kilogramów. Dodatkowo duży wysiłek fizyczny również powinien być odroczony do kilku tygodni po zabiegu, a na pewno już taki, w którym występuje napięcie powłok brzusznych (podnoszenie ciężarów). W aspekcie czynności seksualnych lekarze zalecają abstynencję trwającą około dwóch do czterech tygodni, ale to również jest sprawą bardzo indywidualną.

Kiedy można prowadzić samochód po operacji przepukliny?

Według dostępnych danych, pacjent nie powinien prowadzić samochodu przez pierwsze 10 dni od operacji przepukliny. W jedynym dostępnym badaniu, opisanym przez Amid PK. oceniającym reakcje kierowców, którzy zostali zoperowani wykazano, iż bezpieczna jazda jest możliwa po wyżej wspomnianym okresie. W badaniu tym ponadto wykazano, że szybkość reakcji kierowcy po operacji metodami laparoskopowymi jest szybsza niż po operacjach otwartych.

Czy przepuklina może nawrócić?

Chirurgiczne zaopatrzenie przepukliny brzusznej jest jedyną skuteczną formą leczenia tego schorzenia. Jednak z wieloletniej obserwacji wynika, iż żadna technika operacyjna nie może zapewnić 100% skuteczności. Na pytanie, czy raz zoperowana przepuklina może nawrócić, żaden operujący chirurg nie odpowie swemu pacjentowi, że takie ryzyko nie istnieje. Według danych z najlepszych ośrodków, specjalizujących się w zaopatrywaniu przepuklin, odsetek nawrotów wynosi maksymalnie ok. 2-3%. Milowym krokiem chirurgii w osiągnięciu tak niskiego odsetka nawrotów przepuklin brzusznych było wprowadzenie do użytku operacyjnego siatek z tworzywa sztucznego.

Czy istnieją ograniczenia wiekowe do wykonania operacji przepuklin?

Ogólnie nie ma żadnych ograniczeń wiekowych do wykonania leczenia operacyjnego przepuklin brzusznych. Chirurgiczne zaopatrzenie przepuklin, jak każda operacja, niesie ze sobą pewne ryzyko. Wiadomo, iż pacjenci w starszym wieku zazwyczaj obciążeni są dodatkowymi chorobami współistniejącymi, co ma znaczenie szczególnie przy wyborze znieczulenia i zawsze należy indywidualnie ocenić ryzyko takiej operacji. W momencie kiedy korzyść z przeprowadzonej operacji przewyższa jej ryzyko należy wtedy się na nią zdecydować. O tym wszystkim decyduje lekarz w oparciu o ocenę ryzyka operacyjnego.

Czy wymagane są pooperacyjne badania kontrolne?

Pacjent pierwszą wizytę kontrolną ma podczas zdjęcia szwów skórnych, które ma miejsce zazwyczaj koło 7 dnia po zabiegu. Wówczas jednak rana jest jeszcze świeża i palpacyjnie bolesna, więc lekarz nie przeprowadza badania kanału pachwinowego. Kolejne wizyty kontrolne tak naprawdę zależą od samego pacjenta. Chory powinien kontrolować stan operowanej okolicy, a jego ewentualną uwagę powinno zwrócić ponowne uwypuklanie się guza w okolicy zaopatrywanej przepukliny.

W przypadku zabiegu z użyciem siatek z tworzywa sztucznego w miejscu ich wszczepienia może pojawić się twardsze zgrubienie, które jednak nie powinno się zmieniać przy pracy tłoczni brzusznej. Kiedy pacjent ma jakiekolwiek wątpliwości powinien zgłosić się do lekarza na konsultację chirurgiczną. Wtedy chirurg przeprowadza odpowiednie badanie operowanej okolicy oraz zbiera dokładny wywiad. Gdy rekonwalescencja i gojenie rany przebiega prawidłowo bez niepokojących objawów, wtedy nie jest konieczne żadne dodatkowe badanie kontrolne.

Czy może dojść do samoistnego wyleczenia przepukliny (jej cofnięcia)?

Postawienie rozpoznania przepukliny brzusznej w 99% jest wskazaniem do zabiegu operacyjnego. Wyjątkiem jest przepuklina rozpoznana w okresie ciąży oraz wrodzona przepuklina pępkowa. Zalecanym postępowaniem z przepukliną brzuszną, zdiagnozowaną w czasie ciąży jest baczna obserwacja i odroczenie zabiegu zaopatrującego na okres po rozwiązaniu. Taki sposób postępowania ma na celu ochronę zdrowia matki i dziecka. Jednak nawet w ciąży istnieje ryzyko konieczności wykonania operacji. W przypadku uwięźnięcia przepukliny zabieg chirurgiczny przeprowadzany jest wówczas ze wskazań życiowych.

Odnosząc się do przepukliny pępkowej, a dokładnie do wrodzonego typu tejże przepukliny, możliwym a nawet zalecanym postępowaniem w okresie niemowlęcym oraz wczesnodziecięcym jest obserwacja chorego dziecka i okresowa kontrola lekarska. Często zdarza się, iż ten rodzaj przepukliny samoistnie zanika u dzieci do 3-5 roku życia. Jeżeli jednak po tym wspomnianym wieku przepuklina dalej występuje, wówczas jest już wskazaniem do leczenia operacyjnego.

Ponadto nie istnieje zachowawcze leczenie przepuklin brzusznych. Pas przepuklinowy stosowany jest nie jako forma leczenia a jako forma profilaktyki następstw danej przepukliny. Chroni on w pewnym stopniu przed uwięźnięciem przepukliny. Jego stosowanie jako jedynej formy "leczniczej" zarezerwowane jest dla chorych z przeciwwskazaniami do operacji, najczęściej z ciężkimi chorobami współistniejącymi, dla których operacja i związane z nią znieczulenie stanowiłyby realne zagrożenie życia. Postępowanie takie nie prowadzi jednak do uporania się z problemem, jakim jest przepuklina. Dodatkowo ważnym aspektem jest fakt, iż przepuklina brzuszna ma tendencje do sukcesywnego powiększania swoich rozmiarów, co bezpośrednio wiąże się z większym ryzykiem powikłań. Nie warto więc zwlekać z podjęciem decyzji o jedynym skutecznym leczeniu jakim jest zabieg chirurgiczny.

Czy przepuklina mocno boli?

Głównym objawem przepuklin brzusznych jest uwypuklenie pod skórą, wyczuwalne podczas badania fizykalnego, a często widoczne gołym okiem. Bywa tak, że jest to jedyny objaw przepukliny i nie daje żadnych innych dolegliwości. W innym wypadku obecność przepukliny może powodować ból, szczególnie nasilający się podczas podnoszenia ciężkich przedmiotów, kaszlu, defekacji czy parcia na mocz. Natężenie powyższych dolegliwości może być różne, od łagodnego przewlekłego bólu do ostrych epizodów bólowych. Gdy chory odczuwa długo trwający i nasilający się ból z towarzyszącym zaczerwieniem skóry, gorączką oraz okresowo pojawiającymi się nudnościami i wymiotami powinien pilnie skontaktować się z chirurgiem. Stan taki może świadczyć o uwięźnięciu przepukliny.

Jakie jest ryzyko nawrotu operowanej przepukliny?

W dobie dzisiejszej medycyny ryzyko nawrotu operowanej przepukliny jest potencjalnie niskie. Jednak nigdy nie ma 100% pewności oraz żaden chirurg takiej pewności pacjentowi nie zagwarantuje. Ryzyko nawrotu w dużej mierze zależy od wybranej metody, zaopatrującej daną przepuklinę, oraz od doświadczenia chirurga, wykonującego zabieg. Zdecydowanie spadł odsetek nawrotów po wprowadzeniu i rozpowszechnieniu operacji przepuklin z użyciem siatek z tworzywa sztucznego. W najlepszych światowych placówkach specjalizujących się w chirurgii przepuklin odsetek nawrotów wynosi maksymalnie do 2-3%.

Kiedy można powrócić do czynnego uprawiania sportu po operacji przepukliny?

Jak wcześniej zostało już wspomniane, powrót do pełnej aktywności po operacji przepukliny zależy od użytej metody operacyjnej i trwa zazwyczaj około dwóch czy trzech tygodni. Jest to sprawa osobniczo indywidualna i zależy też w znacznym stopniu od samego pacjenta.

Według lekarskich zaleceń, wysiłek fizyczny nie obciążający tłoczni brzusznej może zostać podjęty już po 14-21 dniach. W początkowym okresie maksymalnie dopuszczalne obciążenie do dźwigania nie powinno przekraczać 3-4 kilogramów. Po miesiącu od zabiegu zalecane są delikatne ćwiczenia wzmacniające, zaś już po trzech miesiącach możliwy jest trening z pełnym obciążeniem, kiedy to już nastąpiła całkowita regeneracja struktur tkanki łącznej.

Przepuklina brzuszna a poród: czy istnieje realne niebezpieczeństwo dla ciężarnej?

Okres ciąży to okres nadmiernego rozciągnięcia powłok brzusznych. Stan ten sprzyja tworzeniu się przepuklin, zwłaszcza w bliznach pooperacyjnych. Przepuklina, pojawiająca się w czasie ciąży, objawia się guzowatym uwypukleniem w okolicy pępka, pachwiny bądź blizn po cięciach cesarskich. Jedną z najczęstszych przyczyn rozwinięcia się przepukliny brzusznej podczas ciąży jest dźwiganie ciężkich przedmiotów, wzmożony wysiłek podczas defekacji lub oddawania moczu, a także przewlekłe choroby, którym towarzyszy ciągły kaszel lub kichanie. Najbardziej narażone są wieloródki, szczególnie których poprzednie porody kończone były za pomocą cięcia cesarskiego. Ponadto bardziej predysponowane są kobiety z nadwagą i otyłością.

U części kobiet przepuklina może przebiegać bezobjawowo i kobieta nie uskarża się wówczas na żadne dolegliwości. Inne dotknięte problemem kobiety mogą zarówno odczuwać, jak i zauważać zmiany, wywołane wytworzoną przepukliną. W miejscu, w którym powstała przepuklina, ciężarna może odczuwać coś w rodzaju bryły lub widzieć wybrzuszenie pod skórą. Dodatkowo może towarzyszyć tępy ból w trakcie czynności, zwiększających ciśnienie w jamie brzusznej (np. wypróżnianie, kichanie, kaszel). Ważne jest, by kobieta w ciąży, która zauważy podobne symptomy, zgłosiła się z nimi jak najszybciej do lekarza, albowiem im wcześniej zostanie rozpoznana, tym mniejsze prawdopodobieństwo jej uwięźnięcia, a więc stanu który bezpośrednio zagraża życiu ciężarnej. Leczenie przepuklin u ciężarnych najczęściej opiera się na leczeniu zachowawczym, które ma za zadanie nie dopuścić do pogorszenia się stanu kobiety i ewentualnego uwięźnięcia worka przepuklinowego. W celu uśmierzenia bólu zazwyczaj zalecane jest stosowanie zimnych okładów oraz liczne metody relaksacyjne. Leczenie operacyjne odkładane jest do momentu zakończenia ciąży. Pilna interwencja chirurga jest wykonywana ze wskazań życiowych, kiedy przepuklina ulegnie uwięźnięciu.

Czy rozstęp mięśni prostych brzucha jest równoznaczne z rozpoznaniem przepukliny brzusznej?

{#45:right:200) Rozstęp mięśni prostych brzucha (łac. diastasis recti) jest to uwypuklenie, powstałe w wyniku rozciągnięcia kresy białej, spowodowane rozejściem się mięśni prostych brzucha. Najczęściej dochodzi do tego stanu u kobiet w okresie ciąży. Wówczas rosnąca macica rozciąga mięśnie ściany brzucha i powoduje powstanie ich rozejścia. Cechą tej zmiany jest rozszerzenie się kresy białej, która normalnie fizjologicznie powinna być wąska do 2,5 cm, zaś przy rozstępie mięśni prostych brzucha jej szerokość może wzrosnąć nawet ponad dwukrotnie osiągając rozmiar 5-6 cm.

Większość ciężarnych, dotkniętych tym problemem, nawet nie zdaje sobie sprawy z jego istnienia. U większości z nich dojdzie do samoistnego zamknięcia w ciągu kilku tygodni po porodzie. U niektórych jednak zmiana ta się nie cofa i pozostaje wyczuwalny rozstęp pomiędzy mięśniami prostymi brzucha. Staje się wtedy nie tylko problemem natury estetycznej, ale także dłuższe utrzymywanie się takiego stanu może prowadzić do pogłębienia lordozy lędźwiowej, a co później się z tym wiąże bólami kręgosłupa. Czasami również może dojść do przemieszczenia się zawartości jamy brzusznej poza jej fizjologiczne położenie i do powstania przepukliny kresy białej. Wtedy mogą pojawić się dodatkowo objawy bólowe, a ponadto jest to stan który grozi uwięźnięciem zawartości worka przepuklinowego, a to już bezpośrednio zagraża życiu chorej. Tak więc rozejście mięśni prostych brzucha to jeszcze nie przepuklina brzuszna i nie powinny te pojęcia być stosowane zamiennie. W leczeniu rozstępu mięśni prostych brzucha skuteczne bywają odpowiednio dobrane ćwiczenia. Pomocna bywa konsultacja z fizjoterapeutą, specjalizującym się w tego typu rehabilitacjach. W przypadku pojawienia się przepukliny jedynym możliwym leczeniem jest leczenie operacyjne.

Jak długo mogą występować dolegliwości bólowe po operacji przepukliny?

Przed operacją przepukliny należy poinformować pacjenta o możliwości wystąpienia bólu pooperacyjnego. W pierwszych dniach po zabiegu zazwyczaj ulgę przynoszą silne środki analgetyczne, najczęściej z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych, takich jak diklofenak czy ibuprom. Po 48 godzinach ból powinien być już mniej dokuczliwy i wtedy wystarczą już specyfiki o słabszym działaniu typu paracetamol bądź kwas acetylosalicylowy. W niektórych przypadkach dolegliwości bólowe po przebytej operacji mogą się przeciągać i często są identyfikowane przez pacjentów jako "mrówki" czy pieczenia, na szczęście powyższy stan występuje u nielicznej grupy chorych. Często pojawienie się takich dolegliwości chory łączy ze zmianą pogody. Predysponowane do ich wystąpienia są osoby o naturze nadwrażliwej, skupionej bardzo na sobie. Bardzo duże znaczenie w zwalczaniu tego stanu ma nastawienie psychiczne chorego.

Operacja przepukliny a wstrzemięźliwość seksualna. Kiedy po operacji możliwe jest normalne współżycie?

Według dostępnych zaleceń lekarskich, z czynnym uprawianiem seksu po operacji przepukliny chory powinien zaczekać około dwóch tygodni. Po tym czasie zazwyczaj następuje powrót do codziennych czynności, a także możliwe staje się współżycie, o ile oczywiście pacjent nie odczuwa podczas stosunku wzmożonych dolegliwości bólowych. Przeważnie po 4 tygodniach od zabiegu operacji przepukliny jest możliwe w pełni wykorzystanie możliwości seksualnych.

Źródła: Chirurgia pod redakcją Wojciecha Noszczyka tom 2, Medycyna rodzinna nr 1/2010, Choroby chirurgiczne. Diagnoza i leczenie. Nigel Rawlinson, Derek Alderson, Współczesne leczenie przepuklin brzusznych. Zygmunt Mackiewicz, portal medscape, Podręcznik dla studentów medycyny. Jan Fibak, Chirurgia operacyjna, Horst-Eberhard Grewe, K. Kremer, Tom 1, Anatomia chirurgiczna i technika zabiegów operacyjnych J.E. Skandalakis, P.N. Skandalakis, L.J. Skandalakis, Choroby chirurgiczne. Diagnoza i leczenie. Nigel Rawlinson, Derek Alderson, www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed, przepukliny.com.pl

Operacje i leczenie przepuklin
- kliniki w
Sprawdź ofertę »

Zdjęcia

Filmy

Dołącz do nas:

Opublikowane na stronach internetowych Tourmedica.pl Sp. z o.o. materiały, informacje oraz ceny nie stanowią oferty handlowej w rozumieniu przepisów Kodeksu Cywilnego. Korzystanie z serwisu jest równoznaczne z akceptacją regulaminu i polityki prywatności .

Copyright © 2012-2017 Tourmedica.pl Sp. z o.o.

Materiały zamieszczone w serwisie Tourmedica.pl nie są substytutem dla profesjonalnych porad medycznych, diagnozowania lub leczenia. Użytkownik serwisu pod żadnym pozorem nie może lekceważyć porady lekarza lub opóźnić poszukiwania porady medycznej z powodu informacji, jakie przeczytał w serwisie. Tourmedica.pl nie poleca ani nie popiera żadnych konkretnych badań, lekarzy, procedur, opinii lub innych informacji zawartych w serwisie, poleganie na informacjach zawartych na stronie Tourmedica.pl odbywa się wyłącznie na własne ryzyko Użytkownika.

Copyright © 2012-2017 Tourmedica.pl Sp. z o.o.